Na een overlijden komt er in korte tijd veel op u af. Tussen alle praktische zaken door duikt bijna altijd dezelfde vraag op: heeft de overledene een testament laten opmaken? Het Centraal Testamentenregister geeft daar antwoord op. In dit landelijke register is vastgelegd wie een testament heeft laten maken, op welke datum dat is gebeurd en bij welke notaris de akte wordt bewaard.
Het register is bewust beperkt van opzet. Het vertelt u waar het testament te vinden is, niet wat erin staat. De inhoud hoort u pas bij de notaris die de akte onder zich heeft, en alleen wanneer u daar als belanghebbende recht op heeft. Juist dat onderscheid zorgt in de praktijk voor veel verwarring en soms voor onnodige spanning tussen nabestaanden.
Hieronder leest u rustig op een rij wat er wel en niet in het register staat, hoe u het na een overlijden opvraagt, welke gegevens en documenten u daarvoor nodig heeft en wat u doet als de notaris inmiddels is gestopt of is overgenomen. Ook leest u wat het betekent wanneer er helemaal geen testament blijkt te zijn.
⚖️ In het kort
- Het register vermeldt of iemand een testament heeft laten opmaken, op welke datum en bij welke notaris. De inhoud van het testament staat er niet in.
- Opvragen na een overlijden is kosteloos en kan online, per e-mail of per post.
- U heeft de volledige naam, de geboortedatum, de geboorteplaats en de overlijdensdatum nodig. Bij een schriftelijk verzoek stuurt u ook een kopie van de akte van overlijden mee.
- De inhoud van het testament krijgt u bij de notaris die de akte bewaart, en uitsluitend wanneer u belanghebbende bent.
- Is de notaris gestopt of overgenomen, dan wijst het opvolgersarchief van de notariële beroepsorganisatie aan wie het archief nu beheert.
- Staat er niets geregistreerd, dan bepaalt de wet wie de erfgenamen zijn.
Wat is het Centraal Testamentenregister?
Het Centraal Testamentenregister is een landelijk register waarin wordt bijgehouden wie een uiterste wilsbeschikking heeft laten opmaken, wanneer dat is gebeurd en bij welke notaris de akte ligt. Het register bestaat al sinds 1918 en wordt beheerd door de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie, onder verantwoordelijkheid van het ministerie van Justitie en Veiligheid.
Een notaris is wettelijk verplicht om elke akte met een uiterste wilsbeschikking bij het register aan te melden. Dat gebeurt kort nadat de akte is ondertekend. De notaris meldt alleen de kerngegevens aan: om wie het gaat, welke datum de akte draagt en welk notariskantoor de akte bewaart. Er gaat geen enkel woord uit de inhoud mee.
Ziet u het register vooral als een wegwijzer, dan klopt het beeld. Het is geen archief waarin testamenten liggen opgeslagen, maar een index die u naar de juiste bewaarplaats brengt. Die opzet is bewust gekozen. Een testament is een persoonlijk document, en zolang iemand leeft gaat de inhoud niemand anders aan. Ook na een overlijden blijft de inhoud beschermd, met de notaris als poortwachter.
Voor nabestaanden is het register daarmee vaak de eerste stap in de afwikkeling. Weet u eenmaal welke notaris de akte heeft, dan kunt u gericht verder. In onze kennisbank over testamenten vindt u de overige onderwerpen rond het testament overzichtelijk bij elkaar.
Wat staat er wel en niet in het register?
De informatie die u uit het register krijgt, is kort en zakelijk. U leest of er een akte is geregistreerd, op welke datum die is opgemaakt en welke notaris of welk kantoor de akte bewaart. Zijn er in de loop der jaren meerdere akten opgemaakt, dan ziet u die allemaal, in chronologische volgorde.
Naast het testament zelf worden ook andere notariële akten met een uiterste wilsbeschikking geregistreerd. Denk aan een akte waarmee een eerder testament wordt herroepen, en aan een akte van bewaargeving waarmee een onderhandse uiterste wil bij de notaris in bewaring wordt gegeven. Zo blijft ook een handgeschreven testament vindbaar, mits het op de juiste manier bij een notaris is gedeponeerd.
Wat u er niet in vindt, is minstens zo belangrijk. Het register zegt niets over de inhoud van het testament. Het noemt geen erfgenamen, geen legaten, geen executeur en geen bedragen. Het geeft ook geen antwoord op de vraag hoe groot de nalatenschap is of wie er is onterfd.
Een codicil valt buiten het register. Dat is een handgeschreven en ondertekend stuk dat niet bij een notaris wordt opgemaakt, en dat dus ook niet wordt aangemeld. Een levenstestament staat evenmin in dit register: daarvoor bestaat een apart register dat alleen door notarissen kan worden geraadpleegd. Tot slot registreert het Nederlandse register geen testamenten die in het buitenland zijn opgemaakt, en ook niet die van Curaçao, Aruba of Sint Maarten.
Wanneer kunt u het register raadplegen?
Zolang iemand leeft, is het register afgeschermd. Alleen de persoon zelf kan navragen wat er over hem of haar is geregistreerd. Ook een wettelijk vertegenwoordiger of een gemachtigde kan dat doen. Kinderen kunnen dus niet tijdens het leven van hun ouders controleren of er een testament ligt, hoe begrijpelijk die vraag soms ook is.
Na een overlijden verandert dat. Vanaf dat moment mag iedereen navragen of de overledene een testament heeft laten opmaken. U hoeft daarvoor geen erfgenaam te zijn en u hoeft ook geen familie te zijn. Dat is bewust zo geregeld: iemand die vermoedt in een testament te zijn genoemd, moet dat kunnen nagaan zonder eerst zijn positie te hoeven bewijzen.
Voor de snelste route, het digitale loket, gelden wel voorwaarden. Die is bedoeld voor personen die na 30 september 1994 zijn overleden, die in Nederland woonden en die ook in Nederland zijn overleden. Valt het overlijden buiten die voorwaarden, bijvoorbeeld omdat het langer geleden is of omdat de overledene in het buitenland woonde, dan dient u het verzoek schriftelijk in.
In veel gevallen doet de notaris de raadpleging overigens vanzelf. Schakelen de erfgenamen een notaris in voor de afwikkeling, dan is het bevragen van het register een van de eerste handelingen die hij verricht. Regelt u de eerste stappen zelf, dan is het prettig om te weten dat u het net zo goed zelf kunt doen.
Zo vraagt u het Centraal Testamentenregister op
Er zijn drie manieren om een verzoek in te dienen. Welke route het handigst is, hangt af van uw situatie en van de vraag of u de akte van overlijden al in huis heeft.
Online via het digitale loket
De snelste weg loopt via het digitale loket van de notariële beroepsorganisatie. U vult daar de gegevens van de overledene in en krijgt vrijwel direct antwoord op het scherm. Er hoeven geen documenten te worden geüpload. Deze route werkt alleen binnen de voorwaarden die hierboven zijn genoemd.
Per e-mail
U kunt uw verzoek ook per e-mail sturen naar het register. Voeg daarbij een duidelijke foto of scan van de akte van overlijden. Vermeld in de e-mail uw eigen naam, adres en woonplaats. Zonder die gegevens kan het antwoord u niet worden toegestuurd. Ook aan deze route zijn geen kosten verbonden.
Per post
Wilt u het schriftelijk regelen, dan stuurt u een brief of het ingevulde aanvraagformulier naar het Centraal Testamentenregister, Postbus 19398, 2500 CJ Den Haag. Voeg een kopie van het uittreksel uit het overlijdensregister bij. Deze route kost u niet meer dan een postzegel, maar duurt uiteraard langer dan de digitale variant.
Krijgt u antwoord dat er geen registratie is gevonden, bewaar dat bericht dan zorgvuldig. Het is een nuttig document bij de verdere afwikkeling en bij de notaris die later een verklaring van erfrecht opstelt.
Welke gegevens en documenten heeft u nodig?
Het register kan alleen zoeken op basis van persoonsgegevens die eenduidig zijn. Houd daarom de volgende gegevens van de overledene bij de hand: de volledige voornamen en achternaam zoals die in de burgerlijke stand staan, de geboortedatum, de geboorteplaats en de datum van overlijden. Bij gehuwde of eerder gehuwde vrouwen is het verstandig om de geboortenaam te gebruiken en niet alleen de naam van de partner, omdat het register op de geboortenaam is ingericht.
Voor een verzoek per e-mail of per post heeft u daarnaast een bewijs van overlijden nodig. Dat is de akte van overlijden of het uittreksel uit het overlijdensregister van de gemeente waar het overlijden is aangegeven. Een rouwkaart, een overlijdensadvertentie of een bericht van de uitvaartondernemer volstaat niet. Het register wil een officieel document van de burgerlijke stand zien.
Een praktische tip: vraag bij de aangifte van het overlijden meteen een paar extra uittreksels aan bij de gemeente. Naast het register vragen ook banken, verzekeraars, pensioenfondsen en de notaris erom. Wie er drie of vier achter de hand houdt, bespaart zichzelf later heen en weer geloop in een periode waarin dat het laatste is waar u zin in heeft.
Vermeld tot slot altijd uw eigen contactgegevens. Het antwoord wordt naar u persoonlijk gestuurd, en zonder naam, adres en woonplaats blijft het verzoek liggen.
Wat kost het opvragen?
Het opvragen van gegevens uit het register is kosteloos. Dat geldt voor het digitale loket en voor een verzoek per e-mail. Kiest u voor de post, dan betaalt u alleen de postzegel. Er wordt geen tarief in rekening gebracht voor de raadpleging zelf, ongeacht of er wel of geen testament blijkt te zijn geregistreerd. Wie liever telefonisch informeert, houdt er rekening mee dat aan informatienummers wel kosten per minuut verbonden kunnen zijn.
Kosten ontstaan pas in de stap daarna. De notaris die de akte bewaart, mag een vergoeding vragen voor het opzoeken van het testament in zijn archief en voor het verstrekken van een afschrift. Datzelfde geldt voor een verklaring van erfrecht, die vaak nodig is om bij de bankrekening van de overledene te kunnen. Tarieven verschillen per kantoor en worden niet centraal vastgesteld.
Vraag daarom altijd vooraf om een opgave van de kosten, en vraag erbij of het om een vast bedrag gaat of om een uurtarief. Nabestaanden schrikken achteraf soms van een rekening die vooraf eenvoudig te overzien was geweest. Een korte vraag aan het begin van het gesprek voorkomt dat.
Blijkt de nalatenschap negatief te zijn, wees dan extra voorzichtig met het geven van opdrachten. Handelingen die op het eerste gezicht onschuldig lijken, kunnen gevolgen hebben voor de manier waarop u de erfenis aanvaardt. Laat u in dat geval eerst adviseren voordat u kosten maakt.
Van register naar inhoud: het testament bij de notaris opvragen
Blijkt uit het register dat er een testament is, dan staat erbij welke notaris de akte bewaart. De volgende stap is dat kantoor benaderen. Dat kan telefonisch of per e-mail. De notaris zal vragen om een bewijs van overlijden en om een geldig identiteitsbewijs van uzelf, en zal willen weten welke band u met de overledene had.
Daarna beoordeelt de notaris of u belanghebbende bent. Dat is geen formaliteit, maar een zelfstandige toets. Als belanghebbende worden onder meer aangemerkt: de erfgenamen volgens het testament, de erfgenamen die zonder testament zouden erven, legatarissen die in het testament worden genoemd, en bloedverwanten die juist zijn onterfd. Ook de Belastingdienst en een schuldeiser die wil weten wie de erfgenamen zijn, kunnen informatie krijgen.
Bent u belanghebbende, dan krijgt u inzage of een afschrift. Bent u dat niet, dan houdt het op. Een buurman, een verre kennis of een ex-partner zonder aanspraak krijgt de inhoud niet te zien. Dat voelt soms hard, maar het beschermt de privacy van de overledene en van de nabestaanden.
Meent u wel belanghebbende te zijn terwijl de notaris daar anders over denkt, dan is er een begaanbare weg. Leg uw positie eerst schriftelijk en onderbouwd voor aan het kantoor. Levert dat niets op, dan kan een advocaat namens u een formele brief sturen waarin de juridische grondslag wordt uiteengezet en een procedure in het vooruitzicht wordt gesteld. Vaak volgt daarna overleg tussen advocaten waarin het alsnog wordt opgelost. Blijft ook dat zonder resultaat, dan zijn mediation of een gang naar de rechter de laatste mogelijkheden. Wilt u weten wie waarvoor de aangewezen persoon is, lees dan onze uitleg over notaris of advocaat bij een erfenis.
Wat als de notaris is gestopt of overgenomen?
Het gebeurt regelmatig dat het register een notaris noemt die er niet meer is. Kantoren fuseren, notarissen gaan met pensioen en soms is een kantoor jaren geleden opgeheven. Dat is geen reden tot zorg. Een testament gaat niet verloren wanneer de notaris stopt.
Notariële akten worden blijvend bewaard. De notaris is geen eigenaar van de akten die hij opmaakt: hij beheert ze. Stopt een notaris met zijn praktijk, dan wordt altijd een opvolger aangewezen die het volledige archief overneemt. Die opvolger neemt de bewaarplicht over en kan een afschrift verstrekken alsof hij de akte zelf had opgemaakt.
Om te achterhalen wie dat is, bestaat het opvolgersarchief van de notariële beroepsorganisatie. Daarin zoekt u op de achternaam van de notaris en op de plaats waar het kantoor gevestigd was. Kent u ook de datum van de akte, dan wordt de uitkomst nog nauwkeuriger. Het antwoord wijst u het kantoor aan dat het archief nu beheert.
Bij zeer oude akten kan het archief zijn overgebracht naar een openbare archiefinstelling. Loopt u vast, neem dan contact op met de beroepsorganisatie of vraag een notaris in uw eigen omgeving om de zoektocht over te nemen. Notarissen hebben toegang tot systemen die voor particulieren niet toegankelijk zijn en vinden een verdwaalde akte doorgaans binnen enkele dagen terug.
Er blijkt geen testament te zijn: wat betekent dat?
Krijgt u bericht dat er niets is geregistreerd, dan is de erfenis daarmee niet onduidelijk geworden. In dat geval bepaalt de wet wie de erfgenamen zijn. Dat stelsel heet het versterferfrecht en werkt met groepen van familieleden in een vaste volgorde. Eerst komen de echtgenoot of geregistreerd partner en de kinderen aan bod, daarna pas de ouders, broers en zussen, en vervolgens verdere verwanten.
Laat de overledene een echtgenoot en kinderen na, dan geldt in beginsel de wettelijke verdeling. De langstlevende partner krijgt alle bezittingen en schulden, en de kinderen krijgen een vordering in geld die in de regel pas later opeisbaar wordt. Zo kan de partner in het huis blijven wonen en het leven voortzetten zonder direct te hoeven afrekenen.
Om praktische zaken te kunnen regelen, zoals het deblokkeren van een bankrekening, hebben de erfgenamen vaak een verklaring van erfrecht nodig. Daarin legt de notaris vast wie er zijn overleden, wie de erfgenamen zijn en wie namens hen mag handelen. Hoe dat in zijn werk gaat, leest u in onze uitleg over een verklaring van erfrecht aanvragen.
Houd er tot slot rekening mee dat geen registratie niet in alle gevallen betekent dat er geen laatste wil is. Een codicil wordt niet geregistreerd en kan gewoon in de administratie liggen. Een testament dat in het buitenland is opgemaakt, staat evenmin in het Nederlandse register. Doorzoek de papieren van de overledene daarom zorgvuldig en vraag na bij de bank of er een kluisje was.
Conclusie
Het Centraal Testamentenregister is een eenvoudig hulpmiddel met een duidelijke functie: het vertelt u of er een testament is en waar het ligt. Opvragen kost niets, kan online binnen enkele minuten en staat open voor iedereen zodra iemand is overleden. De inhoud volgt daarna bij de notaris, die beoordeelt of u belanghebbende bent.
In de meeste gevallen verloopt dat soepel. Toch komt het voor dat de uitkomst vragen oproept, bijvoorbeeld omdat er meerdere testamenten blijken te zijn, omdat de inhoud anders is dan verwacht of omdat erfgenamen het onderling niet eens worden over de gevolgen. Dan is het prettig om iemand mee te laten kijken die de wet en de praktijk kent.
Van Zinnicq Bergmann Advocaten staat sinds 1870 naast particulieren en ondernemers, in Noord-Brabant en daarbuiten. Onze erfrechtspecialisten zijn gewend aan dossiers waarin emotie en juridische techniek door elkaar lopen, en werken toe naar duidelijkheid en rust. Heeft u een vraag over een testament dat u heeft opgevraagd of over de afwikkeling die daarop volgt, neem dan gerust contact met ons op voor een eerste gesprek.
Veelgestelde vragen over het Centraal Testamentenregister
Kan ik opvragen of iemand die nog leeft een testament heeft?
Nee, dat is niet mogelijk. Zolang iemand leeft, kan alleen die persoon zelf navragen wat er over hem of haar is geregistreerd. Ook een wettelijk vertegenwoordiger of iemand met een geldige machtiging kan dat doen. Kinderen, partners of andere familieleden kunnen tijdens het leven van de erflater dus niet controleren of er een testament ligt en al helemaal niet wat erin staat. Wilt u zekerheid, dan is een open gesprek met de betrokkene de enige begaanbare weg. Na het overlijden staat het register wel voor iedereen open.
Hoe snel krijg ik antwoord op mijn verzoek?
Dat hangt af van de route die u kiest. Via het digitale loket verschijnt het antwoord vrijwel meteen op uw scherm, meestal binnen een minuut. Een verzoek per e-mail of per post wordt handmatig behandeld en duurt daardoor langer, in de regel enkele dagen tot ongeveer een week. Gaat het om een overlijden van lang geleden, dan kan de zoektocht in oudere gegevens meer tijd kosten. Houd daar rekening mee wanneer u onder tijdsdruk staat, bijvoorbeeld vanwege een verkoop of een lopende termijn.
Staat een levenstestament ook in dit register?
Nee. Een levenstestament regelt wie er namens u beslist wanneer u dat zelf niet meer kunt, en heeft daarmee een heel andere functie dan een gewoon testament. Daarvoor bestaat een apart register. Dat register is uitsluitend toegankelijk voor notarissen en kandidaat-notarissen, en niet voor particulieren. Vermoedt u dat een familielid een levenstestament heeft laten opmaken, dan kunt u een notaris vragen om dat na te gaan. Registratie van een levenstestament is bovendien niet wettelijk verplicht, dus afwezigheid van een registratie sluit het bestaan ervan niet uit.
Is een rouwkaart genoeg als bewijs van overlijden?
Nee. Bij een verzoek per e-mail of per post vraagt het register om een officieel document van de burgerlijke stand: de akte van overlijden of het uittreksel uit het overlijdensregister van de gemeente. Een rouwkaart, een advertentie in de krant of een bevestiging van de uitvaartondernemer wordt niet geaccepteerd, hoe volledig die stukken ook lijken. Vraag het uittreksel aan bij de gemeente waar het overlijden is aangegeven. Bij het digitale loket hoeft u geen document mee te sturen, daar volstaan de persoonsgegevens van de overledene.
Er staan meerdere testamenten geregistreerd. Welk testament geldt?
Het is heel normaal dat iemand in de loop van zijn leven meerdere testamenten laat opmaken, bijvoorbeeld na een huwelijk, een scheiding of de geboorte van een kind. In beginsel geldt het laatst opgemaakte testament, omdat een nieuw testament de eerdere meestal geheel of gedeeltelijk herroept. Toch is dat niet altijd het hele verhaal: soms blijft een ouder testament op onderdelen in stand. De notaris die de akten beheert, kan precies uitleggen wat er nog geldt. Bij twijfel loont het om die uitleg juridisch te laten toetsen.
De overledene woonde in het buitenland. Kan ik dan nog iets opvragen?
Het Nederlandse register bevat alleen akten die bij een Nederlandse notaris zijn opgemaakt. Woonde of overleed de erflater in het buitenland, dan kunt u nog steeds schriftelijk navragen of er ooit een Nederlands testament is gemaakt. De digitale route is in dat geval meestal niet beschikbaar. Voor een buitenlands testament moet u bij het register van het betreffende land zijn. Verschillende landen kennen een vergelijkbaar systeem. Een notaris of advocaat met ervaring in internationale nalatenschappen kan u helpen de juiste route te vinden.