Wie voor het eerst met een erfeniskwestie te maken krijgt, loopt al snel tegen de vraag aan bij wie hij moet aankloppen. Een notaris ligt voor de hand omdat veel mensen aan hem denken bij testamenten en de verklaring van erfrecht. Een advocaat lijkt vaak nog wat ver weg, alsof daar al sprake moet zijn van een rechtszaak. In de praktijk is het onderscheid genuanceerder. Beiden zijn juristen, beiden werken in het erfrecht, en toch hebben zij fundamenteel verschillende rollen die ieder hun eigen moment hebben.
Voor de meeste cliënten is de kernvraag niet “notaris of advocaat”, maar “wie heb ik nu nodig”. Hieronder leest u wat de notaris en de advocaat in een erfrechtkwestie doen, wanneer u welke partij inschakelt en hoe zij in veel zaken naast elkaar werken. Doel is dat u na dit overzicht weet wie op uw situatie van toepassing is, en op welk moment u beter de telefoon pakt.
Wat doet een notaris bij een erfenis?
De notaris is in het erfrecht de partij voor de regeling en de afwikkeling. Bij leven van de erflater stelt hij testamenten op, legt schenkingen vast en regelt huwelijkse voorwaarden of partnercontracten met erfrechtelijke gevolgen. Na het overlijden geeft hij de verklaring van erfrecht af, een akte die aan de bank en aan derden duidelijk maakt wie de erfgenamen zijn en wie bevoegd is om over de nalatenschap te beschikken.
De notaris kan vervolgens de boedel mee afwikkelen: hij stelt waar nodig de boedelbeschrijving op, begeleidt de overdracht van een woning, draagt zorg voor de verdeling en stelt eventueel akten van verdeling op. Hij is onpartijdig en moet de belangen van alle betrokken erfgenamen evenwichtig dienen. Dat is een kracht én een beperking: zolang iedereen het eens is, werkt de notaris efficiënt en kostenbewust. Komt er onenigheid, dan kan de notaris niet voor één van de erfgenamen partij kiezen.
Wat doet een advocaat bij een erfenis?
De erfrechtadvocaat is per definitie partijdig: hij behartigt het belang van zijn cliënt. Dat begint vaak met een juridische beoordeling van uw positie als erfgenaam, langstlevende, onterfd kind of executeur. De advocaat brengt in kaart welke rechten u heeft, welke termijnen lopen, welke aanspraken realistisch zijn en hoe u die het best kunt uitoefenen.
Vervolgens kan hij namens u onderhandelen, informatie opvragen, drukmiddelen inzetten en, als het zover komt, voor u procederen bij de rechtbank. Een belangrijk misverstand is dat een advocaat synoniem zou zijn aan procederen. In de praktijk lossen wij veruit de meeste zaken op zonder rechter, juist omdat een vroege juridische beoordeling discussies vaak voorkomt of beperkt houdt. De rechter is een sluitstuk, geen vertrekpunt.
“De notaris regelt zolang iedereen het eens is. De advocaat staat aan uw kant op het moment dat dat niet meer vanzelfsprekend is.”
Wanneer kiest u voor de notaris?
De notaris ligt voor de hand in alle situaties waarin de afwikkeling onbetwist is en u behoefte heeft aan de juridische techniek om de erfenis af te ronden. Concreet:
- U heeft een verklaring van erfrecht nodig om bij de bank toegang te krijgen tot de rekeningen;
- De woning of een ander onroerend goed moet worden overgedragen of geleverd;
- De erfgenamen zijn het eens over de verdeling en willen die in een akte vastleggen;
- U wilt zelf een testament opstellen, herzien of intrekken;
- U wilt schenkingen tijdens leven notarieel vastleggen om de nalatenschap voor te bereiden;
- De langstlevende wil de wettelijke verdeling binnen drie maanden ongedaan maken via een notariële verklaring.
Wanneer kiest u voor de advocaat?
De advocaat komt in beeld zodra er belangen tegenover elkaar staan, of zodra u uw positie wilt laten beoordelen voordat u stappen zet. Dat is bijvoorbeeld het geval bij:
- Twijfel over de geldigheid van een testament of over de wilsbekwaamheid van de overledene;
- Onterving en het inroepen van de legitieme portie;
- Geschillen met of over de executeur, bijvoorbeeld over rekening en verantwoording;
- Verdeling van een huis, een bedrijf of waardevolle goederen waarover geen overeenstemming is;
- Vermoeden dat schenkingen tijdens leven onevenwichtig zijn gedaan en moeten worden ingebracht;
- Bezwaar tegen handelingen van de langstlevende die uw kindsdeel raken;
- Discussie over een internationale nalatenschap of buitenlandse vermogensbestanddelen;
- Twijfel over de aanvaarding van een nalatenschap met schulden.
Notaris en advocaat naast elkaar
In veel zaken werken notaris en advocaat parallel. Het komt regelmatig voor dat de notaris de boedelbeschrijving opstelt en de bank-aangelegenheden regelt, terwijl de advocaat namens een specifieke erfgenaam onderhandelt over de waardering van de woning of het inroepen van de legitieme portie. Beide rollen vullen elkaar dan aan: de notaris bewaart de evenwichtige techniek, de advocaat bewaakt uw individuele belang.
Soms loopt de samenwerking via de notaris zelf. Hij signaleert bijvoorbeeld dat de erfgenamen het over de verdeling oneens worden en adviseert dat ieder zich eigen juridisch laat bijstaan. Vanaf dat moment trekt de notaris zich terug op zijn technische rol en nemen advocaten het inhoudelijk over. Wie deze rolverdeling begrijpt, kan kosten besparen en voorkomt dat hij dubbel werk laat verrichten.
Wat kost een notaris en wat kost een advocaat?
De kostenstructuur van beide beroepsgroepen verschilt. De notaris werkt vaak met vooraf bekende tarieven voor standaardwerkzaamheden, zoals een verklaring van erfrecht, een leveringsakte of een akte van verdeling. Bij meer maatwerk wordt op uurbasis of per dossier gewerkt.
De advocaat werkt in beginsel op uurbasis, met in de intake een realistische inschatting van het totaalbeeld. In bepaalde gevallen kunnen kosten worden verhaald op de nalatenschap of via een proceskostenveroordeling op de wederpartij. Voor cliënten met beperkt inkomen en vermogen is gesubsidieerde rechtsbijstand soms beschikbaar. Een open gesprek over de te verwachten kosten is bij ons standaardonderdeel van de intake.
Specialistische bijstand bij een erfenis
De keuze tussen notaris en advocaat is bij een erfenis zelden zwart-wit. Voor een onbetwiste afwikkeling is de notaris de logische partij. Zodra uw positie ter discussie staat of u twijfelt aan de aanpak van de afwikkeling, voegt een erfrechtadvocaat waarde toe die de notaris vanuit zijn onpartijdige rol niet kan bieden.
Van Zinnicq Bergmann Advocaten staat al sinds 1870 cliënten bij in complexe juridische kwesties. Met meer dan 150 jaar ervaring kent ons kantoor de klappen van de zweep, van beide kanten van een conflict. Mr. Jean van Zinnicq Bergmann adviseert en procedeert in erfrechtzaken voor cliënten in Noord-Brabant en daarbuiten. Wij beoordelen uw positie, werken waar nodig samen met uw notaris en zorgen dat uw individuele belang in de afwikkeling gewicht houdt.
Wat u moet weten over de keuze tussen notaris en advocaat
Heb ik bij een erfenis altijd een notaris nodig?
Vaak wel, vooral als er een verklaring van erfrecht nodig is, een huis moet worden geleverd of de erfgenamen de verdeling notarieel willen vastleggen. Bij eenvoudige nalatenschappen zonder onroerend goed en met overeenstemming tussen alle erfgenamen is een verklaring van erfrecht soms niet eens nodig, omdat de bank in die situatie kan volstaan met een verklaring van executele of onderhandse stukken.
Kan de notaris mij als erfgenaam adviseren?
De notaris is onpartijdig en kan dus niet specifiek voor uw belang opkomen. Hij kan u wel uitleggen wat de wet zegt en wat de gangbare keuzes zijn. Voor een onafhankelijke beoordeling van uw eigen positie, met een eerlijk oordeel over uw kansen, is een advocaat aangewezen.
Wanneer is een advocaat duidelijk de juiste keuze?
Zodra er onenigheid is, twijfels over de geldigheid van het testament, een onterving, schenkingen die ter discussie staan, of zodra een executeur niet of niet volledig verantwoording aflegt. Ook bij dreigende verjaring of bij twijfel over een nalatenschap met schulden is een advocaat verstandig.
Kan een advocaat een testament opstellen?
Een rechtsgeldig testament moet bij notariële akte worden vastgelegd. Een advocaat kan u wel adviseren over de inhoud, de juridische gevolgen en de keuzes die u maakt, en kan de notaris-tekst voor u laten beoordelen voordat u tekent. Voor het opmaken zelf is en blijft de notaris bevoegd.
Kan ik notaris en advocaat tegelijk inschakelen?
Ja, dat is in complexere zaken zelfs gebruikelijk. De notaris regelt de techniek van de afwikkeling, de advocaat behartigt uw individuele belang. Goede afstemming voorkomt dubbel werk en houdt de kosten beheersbaar.
Wat kost een eerste gesprek met een advocaat?
Wij bespreken in een eerste gesprek uw positie en een realistische kosteninschatting voor het vervolg. Wij werken in beginsel op uurbasis. In bepaalde gevallen kunnen kosten worden verhaald op de nalatenschap of de wederpartij, en bij beperkt inkomen en vermogen is gesubsidieerde rechtsbijstand mogelijk.
Wat doet Van Zinnicq Bergmann Advocaten bij erfrechtgeschillen?
Wij beoordelen uw positie als erfgenaam, langstlevende, executeur of onterfd kind en behartigen uw individuele belang in de afwikkeling. Waar mogelijk werken wij samen met uw notaris; waar nodig zetten wij drukmiddelen in of procederen wij voor u bij de rechter.