Een onterving wordt voor veel kinderen pas concreet op het moment dat de notaris belt of dat een testament wordt voorgelezen. Vanaf dat moment lopen er termijnen die in het dagelijks leven van een rouwperiode makkelijk uit beeld raken. Toch is dat exact het moment waarop de wet uw aandacht vraagt: de legitieme portie ontstaat niet vanzelf, zij moet door u worden ingeroepen. Wie zwijgt of te lang wacht, ziet zijn aanspraak verminderen of zelfs vervallen.
Voor zowel cliënten die hun rechten willen veiligstellen als voor mede-erfgenamen die de afwikkeling willen voortzetten, is duidelijkheid over de stappen en termijnen belangrijk. Hieronder leest u hoe u de legitieme portie formeel inroept, welke informatie u kunt en moet opvragen, hoe lang u heeft om te beslissen en wat er gebeurt als de andere erfgenamen u willen dwingen sneller een keuze te maken.
Wat betekent “inroepen” precies?
De legitieme portie ontstaat niet automatisch met het overlijden. De wet bepaalt dat een onterfd kind een aanspraak op de legitieme portie heeft, maar die aanspraak moet eerst worden ingeroepen om tot een opeisbare vordering te worden. Zonder formele inroeping blijft het bij een theoretische mogelijkheid.
Inroepen gebeurt in beginsel door een ondubbelzinnige verklaring aan de gezamenlijke erfgenamen of aan de executeur. Hoewel een mondelinge verklaring juridisch kan volstaan, leidt zij in de praktijk vaak tot discussie over het bestaan en het tijdstip van de verklaring. Een schriftelijke en aangetekende brief is daarom standaardpraktijk. Vanaf het moment van inroepen ontstaat een vordering in geld die op een later moment opeisbaar wordt.
De vijfjaarstermijn
De wet geeft het onterfde kind een termijn van vijf jaar na het overlijden van de erflater om de legitieme portie in te roepen. Dat klinkt ruim, maar in de praktijk is de termijn vaak korter. Het zijn vijf kalenderjaren vanaf de dag van overlijden, en zij lopen door, ongeacht of u op de hoogte was van de inhoud van het testament. De termijn is een vervaltermijn, geen verjaringstermijn: zij kan niet door een herinnering of een brief worden gestuit.
Voor mensen die pas later op de hoogte raken van een onterving, kan dit gevoel oneerlijk overkomen. De wet biedt op dat punt slechts een zeer beperkte ruimte voor uitzonderingen. Wanneer u vermoedt dat u onterfd of benadeeld bent, wacht u dan niet af. Een vroege juridische beoordeling helpt om de termijn niet ongebruikt voorbij te laten gaan, ook wanneer u uiteindelijk besluit geen aanspraak te maken.
Termijnstelling door de erfgenamen
De andere erfgenamen kunnen het kind dwingen om sneller een keuze te maken. Zij kunnen aan het kind een redelijke termijn stellen om zich uit te spreken of het al dan niet zijn legitieme portie wenst in te roepen. Wat redelijk is, hangt van de omstandigheden af, maar in de regel gaat het om enkele weken tot enkele maanden. Reageert het kind niet binnen die termijn, dan vervalt zijn recht op de legitieme portie.
De termijnstelling moet worden gedaan op een zorgvuldige manier en aan het juiste adres. In de praktijk komt zij vaak via een advocaat of de notaris. Voor het kind betekent zij dat afwachten geen optie meer is. Wie een brief ontvangt waarin een termijn wordt gesteld, doet er goed aan diezelfde week juridisch advies in te winnen.
“Een legitieme portie inroepen is niet hetzelfde als een conflict starten. Het is uw rechten formeel veiligstellen, zodat er een basis ontstaat om in overleg een werkbare oplossing te vinden.”
Welke informatie kunt u opvragen?
Om een goede beslissing te nemen over inroepen of niet inroepen, heeft u feitelijke informatie nodig. De wet geeft het onterfde kind een aantal aanspraken op informatie. U kunt verlangen dat u een boedelbeschrijving krijgt, dat u inzage krijgt in de testamenten en in eventuele schenkingen die voor de berekening van de legitieme portie van belang zijn. Mede-erfgenamen en executeurs zijn verplicht om die informatie binnen redelijke termijn te verstrekken.
Ook bankafschriften van de jaren voorafgaand aan het overlijden kunnen relevant zijn, omdat zij kunnen wijzen op schenkingen die bij de berekening van de legitimaire massa moeten worden meegenomen. Het opvragen van die informatie is niet altijd eenvoudig en gaat soms gepaard met weerstand. Hier helpt een advocaat door de juridische basis voor de informatieaanspraak duidelijk te maken en zo nodig formeel af te dwingen.
De formele inroepingsbrief
De brief waarin u de legitieme portie inroept, is in juridisch opzicht een eenvoudige verklaring, maar in de praktijk een document dat zorgvuldig moet worden opgesteld. Een goede inroepingsbrief bevat in elk geval de identiteit van de erflater en de overlijdensdatum, de verklaring dat u uw legitieme portie inroept, een verzoek om de boedelbeschrijving en relevante informatie, en een aanzet voor een redelijk tijdpad voor de berekening en de uitkering.
Toon is daarbij van belang. Een te confronterende brief zet onderhandelingen onnodig op scherp; een te vage brief geeft de andere kant ruimte om de inroeping te bagatelliseren. Wij stellen de brief voor cliënten geregeld zelf op, juist omdat de eerste indruk die hij maakt vaak doorwerkt in het verdere verloop van de zaak.
Na het inroepen: onderhandeling of procedure
Nadat u uw legitieme portie heeft ingeroepen, ontstaat in de regel een fase van onderhandelen over de berekening en de uitbetaling. In een groot deel van de zaken komt er via die weg een oplossing tot stand, soms binnen enkele maanden, soms na meer dan een jaar. De ervaring leert dat een goed onderbouwde berekening, een redelijke opstelling en de bereidheid om informatie uit te wisselen het gesprek bevorderen.
Loopt het overleg vast, dan kan een procedure bij de rechter nodig zijn. De rechter kan de hoogte van de legitieme portie vaststellen, kan een mede-erfgenaam of de langstlevende veroordelen tot betaling en kan zich uitspreken over de waarderingen en termijnen. Wij wegen samen met cliënten of een procedure verstandig is, met aandacht voor kosten, doorlooptijd en de kans op succes.
Specialistische bijstand bij het inroepen van uw legitieme portie
Het inroepen van de legitieme portie is een formele juridische handeling met grote gevolgen voor uw aanspraak en uw verhouding tot de mede-erfgenamen. Een notaris kan u informatie geven, maar zal niet partijdig voor u optreden. Een erfrechtadvocaat beoordeelt uw situatie, doet de inroeping op de juiste manier en in de juiste vorm en bewaakt vervolgens uw belang in de onderhandeling.
Van Zinnicq Bergmann Advocaten staat al sinds 1870 cliënten bij in complexe juridische kwesties. Met meer dan 150 jaar ervaring kent ons kantoor de klappen van de zweep, van beide kanten van een conflict. Mr. Jean van Zinnicq Bergmann adviseert en procedeert in zaken rond de legitieme portie voor cliënten in Noord-Brabant en daarbuiten. Wij stellen de inroepingsbrief voor u op, vragen de relevante informatie op en bewaken termijnen die u anders ongemerkt kunt missen.
Wat u moet weten over het inroepen van de legitieme portie
Hoe roep ik de legitieme portie precies in?
Met een ondubbelzinnige verklaring aan de gezamenlijke erfgenamen of de executeur. In de praktijk altijd schriftelijk en aangetekend, met daarin de identiteit van de erflater, een duidelijke inroeping en een verzoek om informatie. Een juridische beoordeling vooraf is verstandig om de juiste bewoordingen te kiezen.
Binnen welke termijn moet ik inroepen?
Binnen vijf jaar na het overlijden van de erflater. Het is een vervaltermijn die niet door een herinnering of brief kan worden gestuit. Daarnaast kunnen de erfgenamen u een kortere redelijke termijn stellen om u uit te spreken.
Wat gebeurt er als ik niet op tijd inroep?
Dan vervalt uw recht op de legitieme portie. U bent dan geen erfgenaam meer en heeft geen aanspraak meer op een geldvordering. De wet biedt op dit punt slechts zeer beperkte ruimte voor uitzonderingen.
Welke informatie kan ik opvragen?
U kunt de boedelbeschrijving opvragen, inzage in testamenten, in eventuele schenkingen en in bankafschriften van de jaren voorafgaand aan het overlijden. Mede-erfgenamen en executeurs zijn verplicht binnen redelijke termijn informatie te verstrekken.
Kan ik na het inroepen nog terug?
In beginsel niet zonder instemming van de andere erfgenamen. Het inroepen is een rechtshandeling die juridische gevolgen heeft. Bezint u zich daarom goed vooraf en niet pas achteraf.
Moet ik direct gaan procederen na het inroepen?
Nee. De normale route is onderhandeling op basis van een goede berekening en wederzijdse informatie. Pas wanneer overleg vastloopt of termijnen dreigen, komt de rechter in beeld.
Wat doet Van Zinnicq Bergmann Advocaten bij het inroepen van de legitieme portie?
Wij stellen de inroepingsbrief op, vragen informatie op, stellen een onafhankelijke berekening op en voeren namens u de onderhandelingen. Komt het tot een procedure, dan procederen wij voor u bij de rechter, met heldere beslismomenten over kosten en kansen.