Het besluit om een kind te onterven is voor de meeste ouders geen lichte stap. Vaak gaat er een lange voorgeschiedenis aan vooraf, met breuken in de relatie die al jaren niet meer zijn hersteld of gevoelens van onrecht over hoe het tussen ouder en kind is gelopen. Tegelijk is er de juridische werkelijkheid: een kind volledig uitsluiten van de nalatenschap is in Nederland niet mogelijk. De wet beschermt afstammelingen via de legitieme portie, ongeacht wat de ouder in het testament heeft bepaald.
Voor zowel ouders die onterving overwegen als kinderen die ermee geconfronteerd worden, is het belangrijk te weten wat een onterving juridisch betekent. Hieronder leest u onder welke voorwaarden een kind kan worden onterfd, welk minimum altijd overblijft, hoe de andere kinderen of begunstigden worden geraakt en welke stappen u kunt zetten.
Wat betekent een kind onterven juridisch?
Een kind onterven is een testamentaire beslissing waarbij de ouder bepaalt dat het kind geen erfgenaam meer is in zijn of haar nalatenschap. Die beslissing moet worden vastgelegd in een notarieel testament. Een mondelinge uitspraak of een handgeschreven verklaring is juridisch zonder werking. Pas met een rechtsgeldig testament, opgesteld door een notaris, ontstaat de juridische onterving.
Wat zo’n onterving doet, is het kind buiten de positie van erfgenaam plaatsen. Het kind heeft geen aanspraak meer op specifieke voorwerpen, op de woning of op een deel van de boedel als erfgenaam. Wel houdt het zijn aanspraak op de legitieme portie, en die aanspraak kan een aanzienlijk geldelijk gevolg hebben voor de overige betrokkenen.
De legitieme portie blijft
De wet kent kinderen het recht toe op een wettelijk minimumaandeel, ook na onterving. Dit recht heet de legitieme portie en is gelijk aan de helft van wat het kind onder het versterferfrecht zou hebben geërfd. Voor een gezin met de langstlevende echtgenoot en twee kinderen, betekent dat dat een onterfd kind een aanspraak houdt op een zesde van de legitimaire massa, omdat het wettelijk erfdeel een derde zou zijn geweest.
De legitieme portie is altijd een vordering in geld, niet in goederen. Het onterfde kind verliest dus zijn positie als erfgenaam, maar krijgt na inroeping een geldvordering tegen de gezamenlijke erfgenamen. Die vordering wordt opeisbaar zes maanden na het overlijden, of bij wettelijke verdeling pas bij het overlijden van de langstlevende.
“Een kind onterven heeft een juridisch effect dat veel ouders onderschatten: een belangrijke geldvordering blijft bestaan, niet alleen op papier maar ook in werkelijkheid.”
Hoe wordt een kind formeel onterfd?
De ouder maakt een afspraak bij de notaris, bespreekt de wensen en legt deze vast in een notarieel testament. In het testament wordt expliciet bepaald dat een specifiek kind, bij naam en geboortedatum genoemd, geen erfgenaam meer is. De ouder kan ervoor kiezen om in de tekst een toelichting op te nemen waarom de onterving plaatsvindt, maar dat is juridisch niet vereist.
Het testament treedt in werking op het moment van overlijden. Het kan tijdens leven worden gewijzigd of herroepen. Een ouder die later van gedachten verandert, kan dus altijd nog een nieuw testament opmaken. Wij raden ouders aan om bij zo’n ingrijpende keuze ook na te denken over de motieven die zij in het testament willen vastleggen en over de wijze waarop het kind van de onterving op de hoogte zal worden gesteld.
Wat verandert er voor de overige erfgenamen?
Het aandeel van het onterfde kind valt in beginsel toe aan de overige erfgenamen of aan de in het testament aangewezen begunstigden. In een gezin met twee kinderen waarvan er één wordt onterfd, krijgt het andere kind dus een groter aandeel. Voor de overige erfgenamen kan een onterving in dat opzicht financieel gunstig uitpakken, maar zij worden tegelijk geconfronteerd met de legitimaire vordering van het onterfde kind.
Die vordering wordt uit de boedel voldaan en drukt op het aandeel van de overige erfgenamen of begunstigden. Wie een gunstig testament heeft gekregen ten koste van een ander kind, kan zich later geconfronteerd zien met een aanspraak die het ontvangen vermogen reduceert. Voor de overige erfgenamen is een goede juridische beoordeling vooraf verstandig om financiële verrassingen te voorkomen.
Praktische gevolgen voor het onterfde kind
Voor het onterfde kind verandert er veel. Het is geen erfgenaam meer en heeft geen aanspraak op specifieke voorwerpen, op de woning of op het bedrijf van de overledene. Het krijgt geen automatisch deel van de boedel; het moet zelf zijn legitieme portie inroepen om een geldvordering te realiseren.
Inroepen moet binnen vijf jaar na het overlijden, op straffe van verval. Bovendien kunnen de andere erfgenamen het kind dwingen om sneller een keuze te maken via een termijnstelling. Wachten met inroepen is daarmee zelden verstandig. Wij begeleiden onterfde kinderen geregeld bij het zorgvuldig en tijdig inroepen van hun legitieme portie, juist omdat de eerste brief vaak doorwerkt in het verdere verloop van de zaak.
Het emotionele en juridische gesprek
In onze praktijk valt op dat een onterving voor het onterfde kind vaak dubbel pijnlijk is. Er is een afwijzing tijdens leven die nu een formele bevestiging krijgt in een testament. Dat verklaart waarom juridische gesprekken in deze zaken vaak naast praktische beoordeling ook ruimte vragen voor de menselijke kant.
Voor cliënten betekent dit dat wij niet alleen de berekening, de inroeping en de procedure begeleiden, maar ook de wijze waarop het gesprek met de mede-erfgenamen wordt gevoerd. Een aanmatigende toon zet onderhandelingen onnodig op scherp; een te terughoudende toon geeft de andere kant ruimte om de aanspraak te bagatelliseren. De juiste toon vinden is een onderdeel van het werk dat de uitkomst regelmatig sterker bepaalt dan de juridische argumenten zelf.
Specialistische bijstand bij een kind onterven
Een onterving raakt aan zowel juridische als persoonlijke verhoudingen. Voor ouders die de stap overwegen, is een gedegen testamentaire structuur verstandig om verrassingen voor alle betrokkenen te voorkomen. Voor onterfde kinderen is tijdige juridische beoordeling essentieel om de aanspraak op de legitieme portie veilig te stellen en de onderhandelingen evenwichtig in te steken.
Van Zinnicq Bergmann Advocaten staat al sinds 1870 cliënten bij in complexe juridische kwesties. Met meer dan 150 jaar ervaring kent ons kantoor de klappen van de zweep, van beide kanten van een conflict. Mr. Jean van Zinnicq Bergmann adviseert en procedeert in zaken rond onterving voor cliënten in Noord-Brabant en daarbuiten. Wij begeleiden zowel ouders die hun testament zorgvuldig willen opbouwen, als onterfde kinderen die hun legitimaire aanspraak willen veiligstellen.
Wat u moet weten over een kind onterven
Kan ik mijn kind volledig onterven?
Nee. Een kind houdt altijd recht op de legitieme portie, het wettelijk minimumaandeel. U kunt het kind zijn positie als erfgenaam ontnemen, maar het houdt een aanspraak op een geldvordering ter grootte van de helft van zijn wettelijke erfdeel.
Hoe leg ik onterving vast?
Uitsluitend via een notarieel testament. Een mondelinge of handgeschreven verklaring heeft geen juridische werking. Maakt u een afspraak met een notaris en bespreek uw wensen, dan stelt hij het testament op.
Moet ik de reden van onterving in het testament zetten?
Juridisch is dat niet vereist. Wel kiezen veel ouders ervoor een persoonlijke toelichting op te nemen om de motieven aan het kind kenbaar te maken. De toelichting heeft geen juridische werking, maar kan menselijk waardevol zijn.
Wat is de legitieme portie precies?
Het wettelijk minimumaandeel waarop een onterfd kind aanspraak houdt. Het is gelijk aan de helft van wat het kind onder het versterferfrecht zou hebben geërfd. Het wordt altijd in geld uitbetaald, niet in goederen, en moet binnen vijf jaar na het overlijden worden ingeroepen.
Kan een onterving worden aangevochten?
Het testament kan worden aangevochten op grond van wilsonbekwaamheid van de erflater of ongeoorloofde beïnvloeding. Dat zijn juridisch gespecialiseerde procedures die feitelijke en medische onderbouwing vergen. Een advocaat kan beoordelen of een procedure realistisch is.
Wat als mijn onterfde kind niet inroept?
Roept het kind zijn legitieme portie niet binnen vijf jaar in, dan vervalt het recht. Voor de overige erfgenamen biedt de mogelijkheid van een termijnstelling daarnaast eerder duidelijkheid. Wachten met juridisch advies is voor onterfde kinderen daarmee zelden verstandig.
Wat doet Van Zinnicq Bergmann Advocaten bij een kind onterven?
Wij begeleiden ouders bij het zorgvuldig opstellen van een testament dat onterving juridisch verantwoord doet, en wij staan onterfde kinderen bij in het tijdig inroepen en doorrekenen van hun legitieme portie. Komt het tot een procedure, dan procederen wij voor u bij de rechter.