Wanneer een echtgenoot of geregistreerd partner overlijdt en blijkt dat hij of zij de langstlevende heeft onterfd, ontstaat vaak een dubbel gevoel. Aan de ene kant is er het verdriet om het verlies en de verbazing dat de partner deze stap heeft gezet. Aan de andere kant ontstaat al snel de praktische vraag of het huis wel gewoon bewoond kan blijven en hoe de financiële positie eruit gaat zien. Anders dan bij kinderen ontbreekt voor echtgenoten en geregistreerde partners de bescherming van de legitieme portie. Hun positie is daarmee in beginsel zwakker bij onterving, maar de wet kent toch een aantal belangrijke waarborgen.
Voor zowel langstlevenden die geconfronteerd worden met een onterving als voor erflaters die over deze stap denken, is het belangrijk om te weten welke rechten er ondanks de onterving overblijven. Hieronder leest u welke bescherming de wet biedt aan een onterfde echtgenoot of partner, welke rol het verzorgingsvruchtgebruik speelt en wanneer juridische beoordeling verstandig is.
Kan een echtgenoot worden onterfd?
Anders dan kinderen kennen echtgenoten en geregistreerde partners geen legitieme portie. Een erflater die zijn echtgenoot bij testament wil onterven, kan dat doen en het effect daarvan is in beginsel volledig: de onterfde echtgenoot is geen erfgenaam meer en heeft geen vol erfdeel meer in de nalatenschap.
De wet zou daarmee strikt genomen toelaten dat een echtgenoot na een lang huwelijk zonder enige aanspraak achterblijft. Om sociale schrijnende gevallen te voorkomen, kent de wet wel een aantal specifieke voorzieningen voor de langstlevende echtgenoot, waarvan het verzorgingsvruchtgebruik de belangrijkste is. Dat instrument geeft de langstlevende, onder voorwaarden, alsnog gebruiksrechten op specifieke goederen, zoals de echtelijke woning.
Het verzorgingsvruchtgebruik
De wet geeft de langstlevende echtgenoot of geregistreerd partner het recht om, indien dat voor de verzorging nodig is, het vruchtgebruik te vragen op de echtelijke woning en de inboedel, en in sommige gevallen op andere goederen van de nalatenschap. Vruchtgebruik betekent dat de langstlevende de goederen mag gebruiken en de inkomsten ervan mag genieten, terwijl het eigendom bij de erfgenamen blijft.
Dit recht is in zoverre beperkt dat het alleen toekomt voor zover dat voor de verzorging van de langstlevende werkelijk nodig is. De vraag of die noodzaak bestaat, wordt beoordeeld aan de hand van de specifieke financiële en woonsituatie. Een welgestelde echtgenoot met eigen vermogen heeft minder snel recht op verzorgingsvruchtgebruik dan een echtgenoot die volledig op de echtelijke woning is aangewezen voor de oude dag.
“Een echtgenoot onterven kan, maar de wet laat de langstlevende niet kil in de kou staan. Voor wie werkelijk op verzorging is aangewezen, bestaan instrumenten die de meest schrijnende gevolgen voorkomen.”
Hoe vraagt u verzorgingsvruchtgebruik?
Het verzorgingsvruchtgebruik moet binnen een bepaalde termijn worden ingeroepen, in beginsel binnen zes maanden na het overlijden. Dat gebeurt door een verklaring aan de erfgenamen of, in voorkomende gevallen, via een procedure bij de rechter. De rechter beoordeelt of de voorwaarden zijn vervuld en kan bepalen welke goederen onder het vruchtgebruik vallen.
De erfgenamen kunnen zich verzetten tegen het verzorgingsvruchtgebruik wanneer zij menen dat de langstlevende voldoende eigen middelen heeft. In dat geval beoordeelt de rechter het verzoek aan de hand van alle financiële omstandigheden. Voor zowel langstlevenden als erfgenamen is juridische beoordeling essentieel, omdat een onhandige eerste brief het verloop van de zaak ongunstig kan beïnvloeden.
Andere wettelijke rechten van de langstlevende
Naast het verzorgingsvruchtgebruik kent de wet enkele andere instrumenten voor de bescherming van de langstlevende. Onder bepaalde voorwaarden kan de langstlevende vruchtgebruik op spaargeld of beleggingen opeisen, indien dat voor de verzorging nodig is. Daarnaast kan een specifieke huurwoning waarop de langstlevende is aangewezen, beschermd zijn via huurrechtelijke regels, los van het erfrecht.
Voor langstlevenden die actief willen werken, geldt dat een vroege juridische beoordeling van de positie verstandig is. De termijnen voor het inroepen van wettelijke aanspraken zijn beperkt, en wachten kan tot verval van rechten leiden. Wij begeleiden langstlevenden geregeld bij het tijdig inzichtelijk maken van hun mogelijkheden en het kiezen van de meest geschikte route.
De positie van ongehuwd samenwonenden
Voor ongehuwd samenwonende partners ligt de situatie nog wezenlijk anders. Zij erven volgens het versterferfrecht al niets en hebben geen wettelijke aanspraak. Een “onterving” van een samenwonende partner heeft daarmee in de regel geen toegevoegde werking, omdat er wettelijk geen erfrecht is om uit te sluiten. Wel kan een samenwonende partner in voorkomende gevallen een beroep doen op specifieke contractuele regelingen, zoals een verblijvensbeding in een samenlevingsovereenkomst, of op huurrechtelijke bescherming voor de woning.
Voor samenwonenden die hun partner willen laten erven, is een testament onontbeerlijk. Voor samenwonenden die in een conflict belanden met de erfgenamen van hun overleden partner, is juridisch advies essentieel om te beoordelen welke positie zij wel hebben en hoe zij die kunnen veiligstellen.
Specialistische bijstand bij onterving van een partner
De onterving van een echtgenoot of partner raakt vaak aan de meest fundamentele aspecten van het dagelijks leven: de woning, de oude dag, de financiële zekerheid. Wie zich onterfd ziet, doet er goed aan zijn rechten snel en zorgvuldig te laten beoordelen. Een notaris kan u informatie geven over wat in het testament staat, maar zal niet partijdig voor u optreden bij het inroepen van wettelijke aanspraken zoals het verzorgingsvruchtgebruik.
Van Zinnicq Bergmann Advocaten staat al sinds 1870 cliënten bij in complexe juridische kwesties. Met meer dan 150 jaar ervaring kent ons kantoor de klappen van de zweep, van beide kanten van een conflict. Mr. Jean van Zinnicq Bergmann adviseert en procedeert in zaken rond onterving van echtgenoten en partners voor cliënten in Noord-Brabant en daarbuiten. Wij beoordelen uw positie, helpen tijdig wettelijke aanspraken inroepen en behartigen waar nodig uw belang bij de rechter.
Wat u moet weten over onterving van een echtgenoot of partner
Kan mijn echtgenoot mij volledig onterven?
Een testament kan de echtgenoot of geregistreerd partner buiten de positie van erfgenaam plaatsen. Echtgenoten hebben geen legitieme portie zoals kinderen. Wel kunt u onder voorwaarden vruchtgebruik op de echtelijke woning en inboedel opeisen, indien dat voor uw verzorging nodig is.
Wat houdt het verzorgingsvruchtgebruik in?
Het recht om de echtelijke woning en inboedel te blijven gebruiken en daarvan de inkomsten te genieten, terwijl het eigendom bij de erfgenamen ligt. Het wordt alleen verleend voor zover dat voor uw verzorging werkelijk nodig is.
Hoe vraag ik dit recht aan?
Door binnen de wettelijke termijn van zes maanden na het overlijden een verklaring aan de erfgenamen te richten of, bij weerstand, via een procedure bij de rechter. De rechter toetst of u aan de voorwaarden voldoet.
Geldt deze bescherming ook voor samenwonenden?
Nee. Ongehuwd samenwonende partners zonder geregistreerd partnerschap erven volgens de wet al niets en hebben geen wettelijke aanspraak op verzorgingsvruchtgebruik. Wel kunnen contractuele regelingen of huurrechtelijke bescherming relevant zijn.
Wat als ik eigen vermogen heb?
Het verzorgingsvruchtgebruik wordt alleen verleend voor zover dat voor uw verzorging werkelijk nodig is. Hoe meer eigen vermogen u heeft, hoe kleiner de kans dat u in aanmerking komt. De rechter beoordeelt dit aan de hand van alle omstandigheden.
Kan ik het testament aanvechten als ik onterfd ben?
Ja, op gronden als wilsonbekwaamheid of ongeoorloofde beïnvloeding. Of dat verstandig is, hangt af van de specifieke feiten. Een erfrechtadvocaat kan een eerlijke inschatting maken van uw kansen.
Wat doet Van Zinnicq Bergmann Advocaten bij onterving van een echtgenoot of partner?
Wij beoordelen uw positie, helpen tijdig wettelijke aanspraken zoals het verzorgingsvruchtgebruik in te roepen en behartigen waar nodig uw belang bij de rechter. Voor samenwonenden onderzoeken wij contractuele en huurrechtelijke bescherming.