Schenken op papier: zo werkt een papieren schenking

Veel ouders willen hun kinderen tijdens hun leven al iets meegeven, maar kunnen of willen geen grote bedragen overmaken. Zij hebben het geld zelf nog nodig, of het zit vast in de woning. Schenken op papier is dan een veelgebruikte oplossing: u schenkt een bedrag, maar het geld blijft voorlopig bij u. Uw kind krijgt een vordering op u die pas na uw overlijden wordt uitbetaald.

Zo haalt u vermogen uit uw toekomstige nalatenschap zonder dat u het kwijt bent, wat een aanzienlijke besparing op de erfbelasting kan opleveren. Tegelijk is een papieren schenking geen vrijblijvende afspraak aan de keukentafel. De wet stelt harde eisen aan de vorm en aan de rente, en wie die eisen niet nakomt, verliest het voordeel.

Hieronder leest u hoe een papieren schenking werkt, aan welke voorwaarden u moet voldoen, wat de gevolgen zijn voor de schenkbelasting, box 3 en de legitieme portie, en waar het in de praktijk misgaat.

Wat schenken op papier inhoudt

Een papieren schenking is juridisch een schuldigerkenning uit vrijgevigheid. U verklaart dat u een bepaald bedrag aan uw kind schuldig bent, zonder dat daar een prestatie tegenover staat. Het bedrag wordt niet overgemaakt. Uw kind krijgt een vordering op u, u heeft een schuld aan uw kind.

Tot uw overlijden houdt u de regie over uw woning en spaargeld. Wel bestaat er een vaste schuld die bij uw overlijden uit de nalatenschap moet worden voldaan.

Het verschil met een gewone schenking bij leven zit in de uitvoering: alleen het recht op het geld gaat over, de betaling volgt later. Of schenken in uw situatie gunstiger is dan het bij een erfenis te laten, leest u bij schenken of erven. Zie ook schenking en erfrecht.

De notariële akte en de rente van 6 procent

Een papieren schenking moet bij notariële akte worden vastgelegd, en u ondertekent die akte zelf. Dat volgt uit artikel 7:177 BW: een schenking die pas na het overlijden van de schenker wordt uitgevoerd, vervalt bij dat overlijden, tenzij er een notariële akte van is opgemaakt. Een onderhandse akte of een brief is dus niet voldoende.

De tweede harde eis is de rente. U betaalt uw kind elk jaar ten minste 6 procent rente over het geschonken bedrag. Bij 100.000 euro is dat minimaal 6.000 euro per jaar. De rente moet daadwerkelijk worden overgemaakt. Rente die op de schuld wordt bijgeschreven of alleen in een overzicht wordt bijgehouden, telt niet.

Heeft u meerdere papieren schenkingen gedaan, betaal en omschrijf de rente dan per akte. In de rechtspraak is een niet gespecificeerde betaling aan de oudste schuld toegerekend, waardoor een latere schuldigerkenning te weinig rente had ontvangen.

Opeisbaar bij overlijden, en soms eerder

De standaardafspraak is dat de vordering opeisbaar wordt bij het overlijden van de schenker. U mag eerder aflossen als de akte dat toelaat, waarna over het afgeloste deel geen rente meer verschuldigd is. Veel akten noemen daarnaast situaties waarin de vordering eerder opeisbaar wordt, zoals een faillissement, de verkoop van de woning of een verhuizing naar een verpleeghuis.

Bij gehuwde ouders verdient dit moment extra aandacht. Wordt de vordering opeisbaar bij het eerste overlijden, dan kan dat de langstlevende in de knel brengen. Vaak wordt daarom bepaald dat zij pas opeisbaar is na het overlijden van beide ouders. Stem dat af op uw testament, bijvoorbeeld een langstlevende testament.

Schenkbelasting en de vrijstellingen in 2026

Een papieren schenking is een echte schenking. Uw kind is schenkbelasting verschuldigd op het moment dat de akte wordt getekend, ook al is er nog geen geld ontvangen.

In 2026 mag u uw kind jaarlijks 6.908 euro belastingvrij schenken. Voor kinderen tussen 18 en 40 jaar bestaat eenmalig een verhoogde vrijstelling van 33.129 euro, met eigen voorwaarden. Of die bij een papieren schenking kan worden benut, moet per situatie worden beoordeeld. Over het meerdere betaalt uw kind 10 procent tot 158.669 euro en 20 procent daarboven, dezelfde tarieven als bij de erfbelasting.

Hoe een papieren schenking erfbelasting bespaart

Het voordeel ontstaat op twee manieren. Ten eerste komt de schuld bij uw overlijden in mindering op uw nalatenschap. Over dat bedrag is al schenkbelasting geheven, vaak tegen 10 procent, terwijl het bij een grote nalatenschap deels in het tarief van 20 procent zou vallen.

Ten tweede loopt uw vermogen elk jaar terug met de rente die u betaalt. Die rente is voor de schenk- en erfbelasting onbelast, omdat zij als zakelijke tegenprestatie geldt. Door papieren schenkingen over meerdere jaren te spreiden, benut uw kind bovendien meerdere keren de jaarlijkse vrijstelling. Hoe dit zich verhoudt tot andere mogelijkheden, leest u bij erfbelasting besparen.

Een rekenvoorbeeld van begin tot eind

Een weduwe van 70 jaar heeft twee kinderen en een vermogen van 900.000 euro: een woning zonder hypotheek en spaargeld. In 2026 laat zij bij de notaris vastleggen dat zij ieder kind 100.000 euro op papier schenkt. Ieder kind betaalt 10 procent over 93.092 euro, dus 9.309,20 euro schenkbelasting. Daarna betaalt zij elk jaar 6.000 euro rente per kind.

Zij overlijdt na tien jaar. Stel dat haar vermogen alleen is gedaald met de betaalde rente, in totaal 120.000 euro. Van de resterende 780.000 euro gaan de schulden van samen 200.000 euro af. Ieder kind erft 290.000 euro en betaalt na de vrijstelling van 26.230 euro 36.887,10 euro erfbelasting.

Zonder papieren schenking had ieder kind 450.000 euro geërfd en 68.887,10 euro erfbelasting betaald, samen 137.774,20 euro. Met de papieren schenking betalen de kinderen samen 92.392,60 euro aan schenk- en erfbelasting. Het verschil is ruim 45.000 euro. Daar staan de notariskosten, mogelijk extra box 3-heffing en een rentelast van tien jaar tegenover.

Als de rente niet of niet op tijd wordt betaald

Hier gaat het in de praktijk het vaakst mis. Wordt de rente niet volledig betaald, dan is artikel 10 van de Successiewet van toepassing en wordt de vordering bij het overlijden alsnog aangemerkt als een verkrijging krachtens erfrecht. Het kind betaalt dan erfbelasting over de vordering alsof het bedrag gewoon was geërfd.

Een achterstand kan onder voorwaarden worden ingehaald, mits dat ruim voor het overlijden gebeurt en de rente over de periode van achterstand wordt meegenomen. Reken daar niet op. Neemt uw gezondheid af, dan is het verstandig om vast te leggen dat een gevolmachtigde de betalingen kan overnemen.

Let ook op de periode rond het overlijden. Overlijdt de schenker binnen 180 dagen na de schenking, dan wordt deze voor de heffing als erfenis behandeld. Een papieren schenking op het sterfbed levert dus weinig op.

De papieren schenking in box 3

Voor de inkomstenbelasting horen de schuld en de vordering in box 3. Voor uw kind valt de vordering onder de overige bezittingen, waarvoor in 2026 een forfaitair rendement van 6 procent geldt. Heeft uw kind al vermogen boven het heffingsvrije vermogen, dan levert een vordering van 100.000 euro al snel ruim 2.000 euro extra box 3-heffing per jaar op.

Voor u verlaagt de schuld de grondslag in box 3, voor zover uw schulden boven de schuldendrempel uitkomen. Het rendement dat aan schulden wordt toegerekend is echter lager, zodat het box 3-effect binnen het gezin per saldo meestal negatief is. Neem dat mee in de afweging.

Legitieme portie en de verhouding tussen kinderen

Een papieren schenking is een gift, en giften kunnen meetellen bij de berekening van de legitieme portie. Een schenking aan één kind kan dus gevolgen hebben voor wat een ander kind kan vorderen. Omgekeerd komt wat een kind heeft ontvangen in beginsel in mindering op zijn eigen legitieme portie. Zie schenkingen en de legitieme portie.

Daarnaast speelt de vraag of een schenking bij de verdeling moet worden verrekend. Dat hangt af van wat u bij de schenking of in uw testament heeft bepaald. Schenkt u aan één kind, leg dan uitdrukkelijk vast of dat als voorschot op de erfenis geldt. Onduidelijkheid daarover is een bekende bron van onenigheid.

Partners en samengestelde gezinnen

Zijn u en uw echtgenoot in gemeenschap van goederen getrouwd, dan schenken in de regel beide ouders ieder de helft. Bij de wettelijke verdeling draagt de langstlevende de schulden van de nalatenschap. Is de papieren schenking dan al opeisbaar, dan moet de langstlevende die voldoen. Een papieren schenking aan uw eigen partner heeft fiscaal zelden zin, gezien de partnervrijstelling van 828.035 euro.

Stiefkinderen worden voor de schenk- en erfbelasting gelijkgesteld met eigen kinderen. Een hertrouwde ouder kan met een papieren schenking bovendien vastleggen dat de eigen kinderen in elk geval een bepaald bedrag krijgen, ongeacht wat er voor de nieuwe partner wordt geregeld. Zie erfrecht in samengestelde gezinnen.

Een uitsluitingsclausule in de akte

De vordering van uw kind staat mogelijk tientallen jaren open. Wilt u voorkomen dat zij bij een scheiding met een schoonzoon of schoondochter moet worden gedeeld, neem dan een uitsluitingsclausule op. Sinds 2018 valt een schenking in een nieuw huwelijk in beginsel al buiten de gemeenschap, maar voor oudere huwelijken in algehele gemeenschap geldt dat niet. Een clausule kan bovendien de opbrengsten, zoals de rente, uitdrukkelijk buiten de gemeenschap houden.

De clausule beschermt alleen als zij in de akte staat. Meer hierover leest u bij de uitsluitingsclausule.

Wanneer een papieren schenking niet verstandig is

Zouden uw kinderen bij uw overlijden weinig of geen erfbelasting betalen, dan staan de kosten en de rentelast niet in verhouding tot het voordeel. Ook als u de rente niet structureel kunt opbrengen, is de constructie riskant. Een rentelast van 6 procent per jaar is fors, zeker als het vermogen vooral in de woning zit en u van een pensioen leeft. De schuldigerkenning kan in de regel niet eenzijdig worden teruggedraaid, ook niet als u het geld later voor zorg nodig heeft.

Voorzichtigheid is verder geboden als de verhoudingen tussen de kinderen gespannen zijn, als een kind schulden heeft, of als de box 3-heffing bij uw kind het voordeel tenietdoet.

Conflicten over de vordering na het overlijden

Na het overlijden moet de vordering worden voldaan voordat de nalatenschap wordt verdeeld. Precies dan komen geschillen aan het licht. Erfgenamen die niets van de akte wisten, betwijfelen of de schuld bestaat. Andere kinderen vinden het oneerlijk dat één kind een voorsprong heeft. Of er ontstaat discussie over de vraag of de rente steeds is betaald.

Ook de uitvoering kan wringen. Bestaat de nalatenschap vooral uit een woning, dan moet die soms worden verkocht om de vordering te voldoen. Een kind dat zijn legitieme portie tekortgedaan ziet, kan bovendien proberen de schenking te laten inkorten. Bewaar de akte, de rentebetalingen en de aangiften daarom bij elkaar en informeer de familie tijdig. Lopen de meningen toch uiteen, lees dan meer over een erfgeschil.

Rust en duidelijkheid voor u en uw kinderen

Schenken op papier maakt het mogelijk om nu al vermogen aan uw kinderen toe te kennen, zonder dat u de zeggenschap over uw geld kwijtraakt. Bij een groter vermogen kan dat de erfbelasting aanzienlijk verlagen. Het voordeel staat of valt wel met een notariële akte, een rente die elk jaar daadwerkelijk wordt betaald en een administratie die jarenlang op orde blijft.

Bespreek een papieren schenking ook met uw kinderen, zodat er na uw overlijden geen verrassingen zijn.

Van Zinnicq Bergmann staat sinds 1870 naast cliënten in Noord-Brabant en daarbuiten. Overweegt u een papieren schenking, of is er na een overlijden onenigheid over een vordering uit een schuldigerkenning, neemt u dan gerust telefonisch contact met ons op.