De executeur testamentair is een sleutelpositie bij de afwikkeling van een nalatenschap. Hij is door de erflater zelf in het testament aangewezen om de afwikkeling te begeleiden: bankzaken regelen, schulden voldoen, de boedel beheren en eventueel de verdeling tot stand brengen. Voor erfgenamen is de executeur tegelijk handig en spannend — handig omdat iemand het werk op zich neemt, spannend omdat zij niet zelf alle beslissingen meer in handen hebben.
Voor zowel erfgenamen die met een executeur werken, als voor mensen die zelf overwegen om een executeur in hun testament te benoemen, is het belangrijk te weten welke rol de executeur juridisch heeft. Hieronder leest u welke taken hij vervult, welke bevoegdheden hij heeft, welke beloning hij krijgt en wanneer en hoe u kunt ingrijpen als hij zijn werk niet goed doet.
Wat is een executeur testamentair precies?
De executeur testamentair is een functionaris die door de erflater bij testament is aangewezen om de afwikkeling van de nalatenschap te begeleiden. Hij ontleent zijn bevoegdheden aan het testament en aan de wet. Hij treedt in functie zodra hij de benoeming heeft aanvaard, en zijn taak duurt tot de afwikkeling is afgerond, vaak met een formele eindafrekening aan de erfgenamen.
De wet onderscheidt drie typen executeur. De gewone executeur beheert de boedel en betaalt de schulden. De executeur-afwikkelingsbewindvoerder heeft daarbij ook bevoegdheid om de verdeling tot stand te brengen, ook tegen de wens van afzonderlijke erfgenamen in. De executeur-begrafenis is uitsluitend bevoegd tot het regelen van de uitvaart. Welk type op uw situatie van toepassing is, bepaalt wat de executeur wel en niet zelfstandig kan beslissen.
Wat doet de executeur in de praktijk?
De praktische taken van een executeur omvatten in de regel:
- Het opstellen van een boedelbeschrijving met alle bezittingen en schulden van de overledene;
- Het regelen van bankzaken, vaak na ontvangst van de verklaring van erfrecht;
- Het beheer van bezittingen tijdens de afwikkeling, zoals een woning of beleggingen;
- Het voldoen van schulden van de overledene uit de nalatenschap;
- Het verzorgen of laten verzorgen van de aangifte erfbelasting;
- Het informeren van de erfgenamen over voortgang en beslissingen;
- De eindafrekening en, indien hij afwikkelingsbevoegdheid heeft, de verdeling tussen erfgenamen.
“De executeur is meer dan een administratief uitvoerder. Hij is een vertrouwenspersoon van de erflater die de afwikkeling moet leiden met aandacht voor zowel het belang van de boedel als dat van de erfgenamen.”
De rechten en plichten van de executeur
De executeur heeft vergaande bevoegdheden om zijn taak uit te voeren. Hij kan over de boedel beschikken, spullen verkopen ter voldoening van schulden, contracten beëindigen en namens de nalatenschap procederen. Tegelijk is hij gebonden aan een zorgvuldigheidsnorm: hij moet handelen als een goed huisvader, met oog voor de belangen van de gezamenlijke erfgenamen.
Belangrijk is de plicht tot rekening en verantwoording. Aan het einde van zijn taak, en op verzoek ook tussentijds, is de executeur verplicht om een gedetailleerd overzicht te geven van inkomsten en uitgaven van de boedel, en van de beslissingen die hij heeft genomen. Erfgenamen hebben daar recht op, en het uitblijven van deze verantwoording is een serieuze grond voor juridisch ingrijpen.
Beloning van de executeur
De executeur heeft recht op een beloning voor zijn werk. De hoogte daarvan staat soms expliciet in het testament; ontbreekt zo’n bepaling, dan geldt de wettelijke regeling van één procent van de waarde van het vermogen op de overlijdensdatum. Voor uitgebreide werkzaamheden of bij complexe boedels kan in een testament een hogere of andere regeling zijn opgenomen, bijvoorbeeld een uurtarief of een vast bedrag.
Voor erfgenamen kan de beloning een aandachtspunt zijn, vooral bij ruime boedels waar één procent een aanzienlijk bedrag wordt, of bij situaties waarin zij menen dat de executeur niet evenredig werk heeft verricht. Bij ernstige discrepantie kan de rechter de beloning matigen, op verzoek van de erfgenamen.
Wanneer kan de executeur worden ontslagen?
Een executeur kan door de rechter worden ontslagen wanneer hij zijn taak niet, niet tijdig of onjuist uitvoert. Veelvoorkomende gronden zijn het uitblijven van rekening en verantwoording, wanbeheer van de boedel, ernstige tegenstrijdige belangen of het structureel niet informeren van de erfgenamen. Het ontslagverzoek wordt door een erfgenaam of belanghebbende ingediend bij de rechtbank.
Een ontslagprocedure is geen lichte stap en vraagt om gedegen feitelijke onderbouwing. Een advocaat helpt om de juiste feiten in de juiste vorm aan de rechter voor te leggen. Bij ernstig wanbeheer kan ook aansprakelijkstelling voor schade aan de orde komen, maar dat is een aparte juridische actie die hogere bewijslast kent.
Erfgenaam zelf als executeur
Het komt regelmatig voor dat een van de erfgenamen zelf tot executeur is benoemd, vaak omdat de erflater dit als praktisch zag. Dat heeft voor- en nadelen. Voordeel is dat de executeur weet wat in de familie speelt en met begrip kan handelen. Nadeel is dat tegenstrijdige belangen kunnen ontstaan: als executeur waakt hij over de boedel, als erfgenaam heeft hij een eigen aandeel daarin.
Bij conflicten tussen de erfgenaam-executeur en mede-erfgenamen is voor de mede-erfgenamen vroegtijdige juridische beoordeling verstandig. Een eigen advocaat kan voor hen bewaken dat de executeur zijn taken correct uitvoert en dat zijn eigen erfgenaambelang niet onbedoeld voorgaat op het collectieve belang van de boedel.
Specialistische bijstand bij executeurschap
De relatie tussen executeur en erfgenamen kan in de meeste situaties soepel verlopen, maar bij twijfel of conflict is vroegtijdige juridische beoordeling waardevol. Een notaris kan u uitleg geven over de regels, maar zal niet partijdig voor uw belang opkomen. Een erfrechtadvocaat beoordeelt of de executeur zijn taken correct uitvoert en behartigt waar nodig uw belang.
Van Zinnicq Bergmann Advocaten staat al sinds 1870 cliënten bij in complexe juridische kwesties. Met meer dan 150 jaar ervaring kent ons kantoor de klappen van de zweep, van beide kanten van een conflict. Mr. Jean van Zinnicq Bergmann adviseert en procedeert in zaken rond executeurschap voor cliënten in Noord-Brabant en daarbuiten.
Uw vragen over de executeur testamentair beantwoord
Wat doet een executeur precies?
Hij begeleidt de afwikkeling van de nalatenschap: boedelbeschrijving opstellen, bankzaken regelen, schulden voldoen, beheer van bezittingen, aangifte erfbelasting en eindafrekening aan de erfgenamen. Bij afwikkelingsbevoegdheid kan hij ook de verdeling tot stand brengen.
Heeft de executeur recht op betaling?
Ja. Bij ontbreken van een specifieke regeling in het testament geldt de wettelijke beloning van één procent van de waarde van het vermogen op de overlijdensdatum. Een testament kan een andere beloningsregeling opnemen.
Wat zijn mijn rechten als erfgenaam tegenover de executeur?
U heeft recht op informatie over de boedel en op rekening en verantwoording aan het einde van zijn taak, en op verzoek ook tussentijds. Bij wanbeheer kunt u via de rechter zijn ontslag of vervanging verzoeken.
Kan een erfgenaam ook executeur zijn?
Ja, en dat komt regelmatig voor. Voordeel is praktische kennis van de familie; nadeel is mogelijke belangenverstrengeling. Mede-erfgenamen doen er bij twijfel goed aan hun eigen positie juridisch te laten beoordelen.
Kan ik de executeur ontslaan?
Niet zelf, maar wel via de rechter. Bij wanbeheer, het uitblijven van rekening en verantwoording of ernstige tegenstrijdige belangen kan de rechter de executeur ontslaan op verzoek van een erfgenaam of belanghebbende.
Wat doet de executeur als ik er bezwaar tegen heb?
Hij is niet verplicht uw bezwaar te volgen, maar wel om naar uw belangen te kijken en om verantwoording af te leggen. Bij blijvend conflict kan u via de rechter zijn handelen laten toetsen.
Wat doet Van Zinnicq Bergmann Advocaten bij geschillen rond een executeur?
Wij beoordelen of de executeur zijn taken correct uitvoert, vragen waar nodig informatie of rekening en verantwoording op en behartigen uw belang in onderhandelingen of bij de rechter. Bij vervanging of ontslag procederen wij voor u bij de rechter.