De executeur testamentair bekleedt een functie met aanzienlijke bevoegdheden. Voor erfgenamen is het belangrijk om te weten welke ruimte de executeur heeft, en voor de executeur zelf om de eigen mogelijkheden en grenzen te kennen. De wet kent een basistakenpakket, maar het testament kan dit aanzienlijk uitbreiden. Een goede beoordeling van wat de executeur precies mag doen, voorkomt later veel discussie.
Naast de inhoudelijke taken speelt de vergoeding een rol. Bij grote nalatenschappen kan de standaardbeloning van één procent een aanzienlijk bedrag bedragen. Voor erfgenamen die merken dat de executeur veel of juist weinig werk verricht in verhouding tot zijn beloning, is het belangrijk te weten wat de wet hier zegt.
De basistaken van de executeur
De wet kent de executeur drie kerntaken toe: het beheren van de goederen van de nalatenschap, het voldoen van de schulden en het afleggen van rekening en verantwoording aan de erfgenamen. Beheer betekent dat de executeur zorgt voor zinvolle exploitatie van de bezittingen tijdens de afwikkeling: een woning wordt onderhouden of verhuurd, beleggingen worden zorgvuldig beheerd, en de boedel wordt niet ongemerkt aan waarde verlaten.
Het voldoen van schulden omvat zowel het in kaart brengen van wat de overledene verschuldigd was, als het feitelijk betalen daarvan uit de nalatenschap. Bij meerdere schulden moeten boedelschulden (uitvaartkosten, vereffenaar-honorarium) voorgaan op gewone schulden, en moet er voldoende ruimte overblijven om aan eventuele legatarissen en erfgenamen uit te keren. Rekening en verantwoording is de transparantie naar de erfgenamen toe.
Bevoegdheden van de executeur
Om zijn taken te kunnen uitvoeren heeft de executeur vergaande bevoegdheden:
- Beheer en gebruik van alle bezittingen van de nalatenschap;
- Verkoop van goederen ter voldoening van schulden, met uitzondering van specifieke legaten;
- Vertegenwoordiging van de nalatenschap in en buiten rechte;
- Het beëindigen van lopende contracten en verzekeringen;
- Het innen van vorderingen die de overledene had op derden;
- Het instellen van procedures namens de boedel;
- Het voldoen van schulden naar eigen oordeel binnen de rangorde.
“De executeur heeft veel meer ruimte dan de meeste erfgenamen vermoeden. Wie zijn rechten als erfgenaam goed wil benutten, moet de bevoegdheden van de executeur kennen voordat hij erover in discussie gaat.”
Grenzen aan de bevoegdheden
De bevoegdheden van de executeur zijn niet onbeperkt. Hij kan in beginsel geen specifieke goederen aan een specifieke erfgenaam toebedelen, tenzij hij in het testament als executeur-afwikkelingsbewindvoerder is benoemd. De verdeling tussen erfgenamen is een collectieve beslissing, of een kwestie voor de rechter bij conflict.
Daarnaast is hij gebonden aan de zorgvuldigheidsnorm van een goed huisvader. Onverstandige investeringen, wegmoffelen van waardevolle voorwerpen of het verkopen van een woning ver onder de marktwaarde zijn handelingen die tot persoonlijke aansprakelijkheid kunnen leiden. Bij twijfel over een grote beslissing is overleg met de erfgenamen en eventueel juridisch advies essentieel.
De executeur-afwikkelingsbewindvoerder
Een specifieke variant is de executeur die in het testament als afwikkelingsbewindvoerder is benoemd. Deze heeft, naast de gewone bevoegdheden, ook de bevoegdheid om de verdeling tot stand te brengen, ook tegen de wens van afzonderlijke erfgenamen in. Voor erfgenamen betekent dat aanzienlijk minder ruimte om zelf te beslissen wat zij krijgen.
Deze figuur wordt vaak gekozen wanneer de erflater verwacht dat de erfgenamen het niet snel eens zullen worden, of wanneer een specifieke verdeling wenselijk is. Voor erfgenamen die geconfronteerd worden met een afwikkelingsbewindvoerder, is juridische beoordeling van wat hij wel en niet mag bijzonder belangrijk. Volledig schikken in zijn beslissingen is niet altijd nodig; bij wanbeheer of grove onevenwichtigheid kan ingrijpen via de rechter mogelijk zijn.
De vergoeding van de executeur
De wet kent de executeur een beloning toe van één procent van de waarde van het vermogen op de overlijdensdatum, tenzij in het testament anders is bepaald. Een erflater kan een hogere of lagere beloning vastleggen, of een geheel andere structuur kiezen, zoals een uurtarief of een vast bedrag. Voor professionele executeurs (notaris, advocaat) wordt vaak een uurtarief overeengekomen.
Voor erfgenamen kan de beloning een gevoelig punt zijn. Bij een nalatenschap van een miljoen euro bedraagt de standaardbeloning tienduizend euro, terwijl de feitelijke werkzaamheden mogelijk niet in verhouding staan tot dat bedrag. Bij ernstige discrepantie kan de rechter de beloning matigen, op verzoek van de erfgenamen.
Hoe wordt de beloning betaald?
De beloning van de executeur is een boedelschuld: zij wordt uit de nalatenschap voldaan voordat aan de erfgenamen wordt uitgekeerd. Dat betekent dat de feitelijke uitkering aan elke erfgenaam lager uitvalt met diens proportionele deel van de executeur-beloning. In een gezin met drie erfgenamen draagt elk ongeveer een derde van de executeur-beloning.
De uitbetaling van de beloning gebeurt doorgaans aan het einde van de taak, samen met de rekening en verantwoording. Voor uitgebreide werkzaamheden over een lange periode kan een gefaseerde uitbetaling worden overeengekomen. Voor de executeur is het belangrijk om de eigen werkzaamheden goed te documenteren, zodat de beloning achteraf onderbouwd kan worden.
Specialistische bijstand bij executeurschap
De combinatie van taken, bevoegdheden en vergoeding is een rijke materie die in elke nalatenschap weer specifiek wordt. Een notaris kan de basis-uitleg verzorgen, maar zal niet partijdig de positie van een specifieke erfgenaam of executeur bewaken. Een erfrechtadvocaat beoordeelt voor u welke ruimte u heeft en welke discussie haalbaar is.
Van Zinnicq Bergmann Advocaten staat al sinds 1870 cliënten bij in complexe juridische kwesties. Met meer dan 150 jaar ervaring kent ons kantoor de klappen van de zweep, van beide kanten van een conflict. Mr. Jean van Zinnicq Bergmann adviseert en procedeert in zaken rond executeurs voor cliënten in Noord-Brabant en daarbuiten.
Wat u moet weten over taken, bevoegdheden en vergoeding
Welke taken heeft de executeur volgens de wet?
Beheer van de bezittingen van de nalatenschap, voldoen van de schulden en het afleggen van rekening en verantwoording aan de erfgenamen.
Mag de executeur de woning verkopen?
Ja, ter voldoening van schulden, mits dat zorgvuldig gebeurt en tegen een marktconforme prijs. Voor specifieke legaten kan een verkoopbeperking gelden.
Kan de executeur de verdeling tussen erfgenamen bepalen?
Alleen als hij in het testament als executeur-afwikkelingsbewindvoerder is benoemd. Zonder die specifieke bevoegdheid is verdeling een collectieve beslissing van de erfgenamen.
Hoe hoog is de standaardbeloning?
Eén procent van de waarde van het vermogen op de overlijdensdatum, tenzij in het testament anders is bepaald.
Kan ik de beloning betwisten?
Ja. Bij ernstige discrepantie tussen de werkzaamheden en de beloning kan de rechter de beloning matigen op verzoek van de erfgenamen.
Wie betaalt de executeur?
De beloning wordt uit de boedel voldaan voordat aan de erfgenamen wordt uitgekeerd. Elke erfgenaam draagt zo proportioneel bij.
Wat doet Van Zinnicq Bergmann Advocaten bij geschillen over taken of beloning?
Wij beoordelen of de executeur binnen zijn bevoegdheden handelt, of de beloning evenwichtig is en behartigen uw belang in onderhandeling of bij de rechter. Bij vermoeden van wanbeheer voeren wij procedures tot vervanging of aansprakelijkstelling.