Aftrekposten erfbelasting: welke schulden en kosten gaan eraf?

De erfbelasting wordt geheven over het saldo van een nalatenschap: alle bezittingen minus alle schulden. Die tweede helft van de som wordt vaak onderschat. Wie schulden en kosten niet volledig opgeeft, betaalt over een te hoog bedrag, en dat verschil komt achteraf zelden nog goed.

Tegelijk is niet alles wat na een overlijden betaald moet worden ook aftrekbaar. Er wordt een scherp onderscheid gemaakt tussen schulden van de overledene zelf en kosten die pas ontstaan door de afwikkeling. Het eerste telt mee, het tweede in beginsel niet.

Op deze pagina zetten wij op een rij welke posten wel en niet van de nalatenschap af mogen, met de uitzonderingen die daarbij horen. Zo weet u waar u op moet letten voordat de aangifte de deur uit gaat.

Schulden van de overledene

De hoofdregel is eenvoudig: alles wat de overledene op het moment van overlijden verschuldigd was, gaat van de nalatenschap af. In de meeste nalatenschappen zijn dat de volgende posten.

• De hypotheekschuld op de woning.
• Een doorlopend krediet, een persoonlijke lening of een creditcardschuld.
• Openstaande rekeningen van zorgverzekeraar, energie, telefoon en abonnementen.
• Nog te betalen belastingen over het jaar van overlijden en eventuele oude aanslagen.
• Een eigen bijdrage voor zorg of een openstaande huur.
• Leningen bij familie, mits die aantoonbaar bestaan.

Vergeet de aanslag inkomstenbelasting over het jaar van overlijden niet. Die komt vaak pas later, maar de schuld bestond al. Andersom geldt hetzelfde: is er een teruggave te verwachten, dan is dat een bezitting die meetelt.

Schulden die pas later blijken

Niet elke schuld is meteen zichtbaar. In de eerste maanden na een overlijden komt de post nog binnen, worden abonnementen stilgezet en blijkt pas later welke instanties nog iets tegoed hebben.

De meest voorkomende naklappers zijn de aanslag inkomstenbelasting over het jaar van overlijden, een eindafrekening van de energieleverancier, een eigen bijdrage voor zorg over de laatste maanden en een naheffing van de gemeente. Alle vier zijn schulden die op de dag van overlijden al bestonden, ook al kwam de rekening later.

Dat maakt de verruimde aangiftetermijn extra bruikbaar. Wie bij een overlijden vanaf 2026 rustig 20 maanden neemt, heeft die posten vrijwel allemaal binnen voordat de aangifte de deur uit gaat.

Blijkt er toch nog iets na de aangifte, meld dat dan zolang de aanslag nog niet onherroepelijk vaststaat. Een correctie is dan eenvoudig door te voeren en levert direct een lagere aanslag op.

Uitvaartkosten

De kosten van de uitvaart zijn aftrekbaar. Daaronder vallen de uitvaartverzorger, de kist, de rouwkaarten, de bloemen, de koffietafel en de grafrechten of de crematiekosten.

Er is één belangrijke beperking. Was er een uitvaartverzekering die tot uitkering komt, dan mag u alleen het deel aftrekken dat niet door die verzekering wordt gedekt. Kostte de uitvaart 9.000 euro en keerde de verzekering 6.500 euro uit, dan is 2.500 euro aftrekbaar.

Ook een natura-uitvaartverzekering telt mee. De waarde van wat de verzekeraar levert, verlaagt het aftrekbare bedrag. Bewaar de nota en de polis, want de Belastingdienst vraagt hier regelmatig naar.

De uitvaart in detail

Omdat de uitvaart voor veel nalatenschappen de grootste losse aftrekpost is, loont het om die goed uit te splitsen.

Tot de aftrekbare kosten horen de uitvaartverzorger, de kist of de urn, het opbaren, de rouwkaarten en de advertentie, de bloemen, de dragers, de dienst, de koffietafel en de kosten van de begraafplaats of het crematorium. Ook een grafsteen wordt in de regel meegenomen, evenals de eerste grafrechten.

Wat er niet bij hoort, zijn kosten die eerder bij de nabestaanden dan bij de uitvaart horen, zoals reiskosten van familie of een bijeenkomst maanden later.

De belangrijkste beperking blijft de verzekering. Was er een uitvaartverzekering, dan is alleen het onverzekerde deel aftrekbaar. Bij een natura-polis geldt hetzelfde: de waarde van wat de verzekeraar levert, gaat van het aftrekbare bedrag af.

Bewaar de eindnota van de uitvaartverzorger en de afrekening van de verzekeraar bij elkaar. Dat zijn de twee documenten waarmee u de post in één keer kunt onderbouwen als er naar wordt gevraagd.

Wat níet aftrekbaar is

Hier gaat het in aangiften het vaakst mis. De volgende kosten drukken wel op de nalatenschap, maar zijn voor de erfbelasting geen aftrekbare schuld.

• De kosten van de notaris voor de verklaring van erfrecht en voor de afwikkeling.
• Een taxatie van de woning of van de inboedel.
• De beloning van de executeur.
• Kosten van juridische bijstand bij een geschil tussen erfgenamen.
• De erfbelasting zelf.
• Kosten van het leegruimen of opknappen van de woning na het overlijden.

De reden voor dat onderscheid is dat de erfbelasting kijkt naar de toestand op de dag van overlijden. Kosten die daarna ontstaan, horen bij de afwikkeling en niet bij het vermogen dat werd nagelaten.

Een rekenvoorbeeld: wat de aftrekposten schelen

Om te laten zien wat er op het spel staat, hieronder dezelfde nalatenschap twee keer berekend. Eén keer met alleen de hypotheek als schuld, en één keer met alle aftrekbare posten erbij.

De bezittingen bestaan uit een woning met een WOZ-waarde van 365.000 euro en 42.000 euro spaargeld, samen 407.000 euro. De hypotheek bedraagt 85.000 euro. Er zijn twee kinderen.

In de eerste berekening blijft er 322.000 euro over. Ieder kind verkrijgt 161.000 euro, na vrijstelling 134.770 euro tegen 10 procent, dus 13.477 euro per kind en samen 26.954 euro.

In de tweede berekening komen daar de vergeten posten bij: 6.400 euro onverzekerde uitvaartkosten, 1.850 euro aan openstaande rekeningen en zorgbijdrage, en een aanslag inkomstenbelasting van 3.100 euro over het jaar van overlijden. Samen 11.350 euro. De nalatenschap komt dan uit op 310.650 euro, ieder kind verkrijgt 155.325 euro en betaalt 12.909,50 euro. Samen 25.819 euro.

Het verschil is ruim 1.100 euro voor een half uur administratie. Bij een nalatenschap in de hoogste tariefgroep, met 30 of 40 procent, loopt datzelfde verschil op tot ruim 4.500 euro.

De grens tussen schuld en afwikkelingskosten

De vuistregel is eenvoudig: bestond de verplichting al op de dag van overlijden, dan is zij aftrekbaar. Ontstond zij daarna, dan niet.

Die grens loopt soms door één onderwerp heen. De laatste energienota is aftrekbaar voor het deel dat betrekking heeft op de periode tot het overlijden, het deel daarna niet. Bij een abonnement dat vooruit is betaald, is er juist een vordering op de leverancier en dus een bezitting.

Ook de uitvaart zit op die grens. De kosten ontstaan na het overlijden, en toch heeft de wetgever ze uitdrukkelijk aftrekbaar gemaakt, omdat zij onlosmakelijk met het overlijden samenhangen. Dat is een uitzondering en geen algemene lijn: de kosten van de notaris, de taxateur en de executeur zijn dat namelijk niet.

Twijfelt u over een post, stel uzelf dan de vraag of de overledene die rekening zelf nog had moeten betalen als hij was blijven leven. Is het antwoord ja, dan is zij vrijwel altijd aftrekbaar.

Schulden aan erfgenamen

Had de overledene geld geleend van een van de kinderen, dan is dat een schuld die gewoon meetelt. In de praktijk vraagt de Belastingdienst hier wel om bewijs, en terecht, want een lening tussen familieleden is niet altijd als zodanig vastgelegd.

Zorg dus voor een schriftelijke overeenkomst, bankafschriften waaruit de betaling blijkt en eventueel bewijs van rentebetalingen. Ontbreekt dat allemaal, dan bestaat het risico dat de post wordt geschrapt of als schenking wordt aangemerkt.

Ligt het andersom en had een kind geld geleend van de ouder, dan is dat een vordering en dus een bezitting van de nalatenschap. Ook dat moet worden opgegeven, ook wanneer niemand van plan is die vordering op te eisen. Zie ook schenkingen en de legitieme portie.

Schulden uit een eerdere nalatenschap

Bij een tweede overlijden staat er vaak een schuld op de balans die niets met leveranciers of banken te maken heeft: de vordering die de kinderen bij het eerste overlijden op de langstlevende kregen.

Die vordering is een echte schuld van de langstlevende en gaat dus af van diens nalatenschap. Dat is geen detail maar vaak de grootste aftrekpost in het hele dossier. Bij een nalatenschap van vier ton met twee kinderen die ieder ruim 130.000 euro tegoed hebben, blijft er nog geen kwart over om te belasten.

Voorwaarde is wel dat de vordering aantoonbaar is en dat de omvang klopt. Daar komt de administratie uit het eerste overlijden om de hoek kijken: het oorspronkelijke bedrag, de erfbelasting die de langstlevende destijds heeft voorgeschoten en die erop in mindering kwam, en de rente die er sindsdien over is gelopen.

Ontbreken die gegevens, dan wordt het reconstrueren. Vraag in dat geval de aangifte en de aanslagen van het eerste overlijden op, en zoek het testament erbij om te zien welk rentepercentage er is gekozen. Zie erfbelasting over het kindsdeel.

De woning en de hypotheek

De woning wordt opgenomen tegen de WOZ-waarde en de hypotheekschuld gaat daar in mindering op. Loopt er een spaarhypotheek of een beleggingshypotheek met een gekoppelde polis, dan is die polis een bezitting die apart moet worden opgegeven.

Was er een overlijdensrisicoverzekering gekoppeld aan de hypotheek, dan komt die tot uitkering en lost de schuld geheel of gedeeltelijk af. De uitkering telt mee als verkrijging, tenzij de begunstiging zo is geregeld dat zij buiten de nalatenschap valt. Dat is een punt om goed uit te zoeken. Zie de WOZ-waarde en de erfbelasting en huis erven met hypotheek.

Vorderingen: de andere kant van de balans

Bij het nalopen van de schulden komen vaak ook vorderingen boven water, en die werken precies de andere kant op: zij verhogen de nalatenschap.

De meest voorkomende is een lening aan een van de kinderen, bijvoorbeeld voor de aankoop van een woning. Die vordering hoort in de aangifte, ook wanneer niemand van plan is haar op te eisen. Wordt zij bij de verdeling kwijtgescholden, dan is dat een aparte handeling met eigen gevolgen.

Daarnaast zijn er vooruitbetaalde bedragen: een abonnement dat voor het hele jaar is voldaan, een vooruitbetaalde huur, of een teruggave inkomstenbelasting die nog moet komen. Ook dat zijn bezittingen.

Wie alleen naar de schulden kijkt, geeft dus een eenzijdig beeld. De Belastingdienst kijkt naar beide kanten, en een aangifte waarin de schulden compleet zijn maar de vorderingen ontbreken, roept vragen op. Neem daarom de hele balans op, ook de posten die in uw nadeel werken. Dat maakt de aangifte als geheel geloofwaardiger.

Als de schulden hoger zijn dan de bezittingen

Blijkt uit de optelsom dat er per saldo niets overblijft, dan is er geen erfbelasting verschuldigd. Belangrijker is dan de vraag hoe u de nalatenschap aanvaardt.

Wie zuiver aanvaardt, staat met het eigen vermogen in voor de schulden. Bij een negatieve nalatenschap is beneficiair aanvaarden of verwerpen dan verstandiger. Zie beneficiair aanvaarden, erfenis verwerpen en een erfenis met schulden.

Pas op met handelingen die als zuivere aanvaarding kunnen worden uitgelegd, zoals het leegruimen van de woning of het verkopen van spullen. Dat kan al voldoende zijn om aansprakelijk te worden voor het tekort.

Wie de aftrekposten aanlevert

In de meeste nalatenschappen doet één persoon de aangifte namens iedereen: een notaris, een executeur of een van de erfgenamen. Voor de aftrekposten is dat praktisch, want de schulden van de overledene zijn voor alle erfgenamen dezelfde.

Toch is het verstandig dat iedere erfgenaam de opgave nakijkt voordat zij wordt ingediend. De aanslag komt namelijk op uw eigen naam, en een vergeten aftrekpost verhoogt uw persoonlijke aanslag.

Praktisch werkt het goed om één iemand de administratie te laten uitzoeken en de anderen te vragen aan te vullen. Vaak weet het kind dat het dichtst bij woonde van de openstaande zorgrekening, terwijl een ander zich de lening voor de auto herinnert.

Leg de eindlijst voor aan alle erfgenamen en vraag om een korte bevestiging. Dat kost weinig tijd en het voorkomt dat er later iemand zegt dat er iets ontbrak, wat dan bijna altijd samenvalt met een discussie over de verdeling. Zie de rechten en plichten van erfgenamen.

Zo voorkomt u dat u posten mist

De meest effectieve maatregel is een boedelbeschrijving. Daarin staan alle bezittingen en schulden per datum overlijden op één lijst, met de onderbouwing erbij.

Loop daarnaast de laatste bankafschriften door op terugkerende incasso’s. Abonnementen, verzekeringen en lidmaatschappen leveren vaak nog kleine openstaande bedragen op. Vraag bij de zorgverzekeraar en de gemeente na of er nog iets openstaat, en controleer of er een aanslag inkomstenbelasting komt.

Ontdekt u pas na de aangifte een schuld die u had mogen aftrekken, meld dat dan zo snel mogelijk. Zolang de aanslag nog niet definitief vaststaat of de bezwaartermijn nog loopt, is correctie eenvoudig.

Latente belastingclaims

Er is een categorie schulden die niet op een rekening staat maar er wel is: belasting die pas later verschuldigd wordt. In het erfrecht komen die vooral in twee vormen voor.

De eerste is de claim over een aanmerkelijk belang in een vennootschap. Wie aandelen erft, neemt in beginsel een claim inkomstenbelasting over de waardestijging mee. Onder voorwaarden mag daarmee bij de waardering rekening worden gehouden.

De tweede is een lijfrente of een oudedagsverplichting. Daar zit een toekomstige belastingheffing in die de werkelijke waarde van de aanspraak drukt.

Deze posten vragen om een deskundige waardering, want de percentages en de voorwaarden liggen vast en er is weinig ruimte voor een eigen inschatting. Zit er een onderneming in de nalatenschap, laat de aangifte dan op dit punt nakijken. Zie de bedrijfsopvolgingsregeling.

Een praktische checklist

Loop deze lijst langs voordat u de aangifte indient. Zij dekt de posten die in onze dossiers het vaakst ontbraken.

• De laatste drie maanden aan bankafschriften, op zoek naar terugkerende incasso’s van abonnementen, verzekeringen en lidmaatschappen.
• Een navraag bij de zorgverzekeraar en het zorgkantoor over een openstaande eigen bijdrage.
• Een navraag bij de gemeente over gemeentelijke heffingen.
• De vraag of er over het jaar van overlijden nog een aanslag inkomstenbelasting komt, of juist een teruggave.
• De nota van de uitvaart naast de polis van de uitvaartverzekering, om het onverzekerde deel te bepalen.
• Bewijs van eventuele leningen binnen de familie, in beide richtingen.
• Een controle op vooruitbetaalde bedragen, want die zijn juist een bezitting.

Deze inventarisatie kost doorgaans niet meer dan een dagdeel en levert vrijwel altijd posten op die anders waren blijven liggen. Met de aangiftetermijn van 20 maanden is daar bij overlijdens vanaf 2026 ruim tijd voor.

Een volledig beeld levert het meeste op

De aftrekposten zijn zelden spectaculair, maar bij elkaar schelen zij vaak duizenden euro’s. Het gaat om een optelsom van posten die ieder afzonderlijk klein lijken: een openstaande rekening, een eigen bijdrage, een deel van de uitvaart dat niet verzekerd was.

Neem daar de tijd voor. Met de aangiftetermijn van 20 maanden voor overlijdens vanaf 2026 is er ruimte om de administratie eerst goed door te lopen. Zie aangifte erfbelasting.

Van Zinnicq Bergmann staat sinds 1870 naast cliënten in Noord-Brabant en daarbuiten. Twijfelt u of een post aftrekbaar is, of is een schuld door de inspecteur geschrapt, neemt u dan gerust telefonisch contact met ons op om uw situatie voor te leggen.