Waarde van de inboedel opgeven voor de erfbelasting

In de aangifte erfbelasting staat een vraag die veel erfgenamen laat aarzelen: wat is de inboedel waard? Het huis is vol met meubels, servies, gereedschap, een auto voor de deur en misschien een paar sieraden in een la. Alles bij elkaar vertegenwoordigt dat gevoelsmatig een aanzienlijk bedrag, zeker als u ziet wat er ooit voor betaald is.

Toch ligt de waarde die u moet opgeven doorgaans veel lager dan mensen denken. Voor de erfbelasting geldt de waarde in het economisch verkeer: wat de spullen bij verkoop zouden opbrengen. En dat is voor gewone huisraad meestal een fractie van de aanschafprijs.

Tegelijk zijn er onderdelen die wél serieus meetellen: een auto, een verzameling, kunst, sieraden van waarde of een boot. Hieronder leest u hoe u die scheiding maakt en hoe u tot een verdedigbaar bedrag komt.

Wat de wet bedoelt met waarde

De waarde in het economisch verkeer is het bedrag dat een willekeurige koper er op de dag van overlijden voor zou hebben betaald. Voor een bankstel van tien jaar oud is dat weinig, hoe goed het ook is onderhouden. Voor een schilderij van een bekende maker kan dat juist veel zijn.

Het gaat dus niet om de emotionele waarde en niet om wat het ooit heeft gekost. Die twee liggen bij een inboedel vaak ver uit elkaar, en dat is precies waarom erfgenamen te hoge bedragen opgeven.

Een praktische toets is de vraag wat een handelaar zou bieden als het hele huis in één keer moest worden leeggehaald. Dat bedrag ligt dicht bij wat de Belastingdienst als redelijk beschouwt voor gewone huisraad.

De inboedel is daarmee een van de kleinere posten in de berekening van de erfbelasting. De woning en de banksaldi bepalen de uitkomst, terwijl de inboedel meestal binnen de vrijstelling van een kind zou passen. Dat neemt niet weg dat de post correct moet worden ingevuld, want een opvallend bedrag trekt de aandacht van de inspecteur.

Gewone huisraad

Meubels, keukenapparatuur, servies, beddengoed, gordijnen, tuinmeubels en gereedschap vormen samen de gewone inboedel. Voor een compleet ingerichte woning komt dat in de praktijk vaak uit op een bedrag van enkele duizenden euro’s.

Dat voelt laag, maar het klopt met de markt. Tweedehands meubels brengen weinig op en voor veel spullen moet zelfs worden betaald om ze af te voeren. Wie een woning heeft moeten leegruimen, weet dat.

Wij raden aan om het bedrag niet zomaar op nul te zetten. Geef een reëel geschat bedrag op en houd een korte onderbouwing bij, bijvoorbeeld een offerte van een ontruimingsbedrijf of een paar advertenties van vergelijkbare spullen.

Een houvast voor de schatting

Omdat er geen tabel bestaat waar u de waarde uit kunt aflezen, helpt het om met een paar vaste vragen te werken. Zij leiden bijna altijd tot een bedrag dat verdedigbaar is.

Wat zou een ontruimingsbedrijf ervoor betalen, of wat vraagt het om de woning leeg op te leveren? Bij veel woningen is dat laatste het geval: er moet worden bijbetaald in plaats van dat er iets opbrengt. Dat is een aanwijzing dat de gewone inboedel weinig waard is.

Staat er iets tussen waarvoor iemand een advertentie zou plaatsen? Een goed merk gereedschap, een piano, een dressoir van een bekende ontwerper. Dat zijn de stukken die de waarde bepalen, niet de kasten en de bank.

Was er iets apart verzekerd of getaxeerd? Een kostbaarhedenverzekering of een oude taxatie voor sieraden zegt dat er iets van waarde is. Dat betekent niet dat u die bedragen moet overnemen, maar wel dat de post aandacht verdient.

Wat zegt de administratie? Blijkt uit de afschriften dat er kort geleden een aanzienlijk bedrag aan kunst of een horloge is uitgegeven, dan hoort dat terug te komen in de opgave.

Met die vier vragen komt u tot een bedrag voor de gewone huisraad plus een korte lijst met bijzondere zaken. Dat is precies de opbouw die de Belastingdienst verwacht.

Wat u apart moet opgeven

De volgende zaken vallen niet onder gewone huisraad en verdienen een eigen post in de aangifte.

• Een auto, motor, caravan of boot. Hiervoor geldt de dagwaarde, die goed te onderbouwen is met vergelijkbare advertenties of een koerslijst.
• Sieraden en horloges van waarde, zeker wanneer het om edelmetaal of merkhorloges gaat.
• Kunst, antiek en zeldzame boeken.
• Verzamelingen, bijvoorbeeld munten, postzegels of wijn.
• Muziekinstrumenten van professionele kwaliteit.
• Contant geld dat in huis werd bewaard.

Bij deze categorieën kijkt de Belastingdienst kritischer mee, zeker wanneer uit de administratie blijkt dat er ooit aanzienlijke bedragen aan zijn uitgegeven of wanneer er een aparte verzekering voor liep.

De auto, caravan of boot

Van alle bijzondere zaken is een voertuig het eenvoudigst te onderbouwen, omdat er een zichtbare markt voor bestaat.

De maatstaf is de dagwaarde op de dag van overlijden. Die vindt u door te kijken naar vergelijkbare occasions met hetzelfde bouwjaar, dezelfde kilometerstand en dezelfde uitvoering. Een koerslijst of een taxatie door een handelaar kan dat ondersteunen.

Let op de staat. Een auto die het laatste jaar heeft stilgestaan is minder waard dan hetzelfde model dat is doorgereden, en dat is bij een nalatenschap vaker regel dan uitzondering. Achterstallig onderhoud, een verlopen keuring of schade drukken de waarde en mogen worden meegewogen, mits u dat kunt onderbouwen.

Bij een oldtimer of een klassieke motor ligt het anders. Daar bestaat een eigen markt waarin de waarde juist kan zijn gestegen. Voor die categorie is een taxatie verstandig, ook omdat de erfgenamen er onderling vaak verschillend over denken.

Waarom de verzekerde waarde niet de maatstaf is

Op de inboedelpolis staat vaak een bedrag van tienduizenden euro’s. Dat is geen indicatie van de verkoopwaarde. Een inboedelverzekering keert uit op basis van nieuwwaarde of herbouwwaarde, zodat u alles opnieuw kunt aanschaffen.

Wie dat bedrag overneemt in de aangifte, betaalt over een grondslag die veel te hoog is. Bij een tarief van 10 procent kost dat al snel enkele duizenden euro’s, bij 30 procent aanzienlijk meer.

Datzelfde geldt voor een taxatierapport dat ooit voor de verzekering is opgesteld. Vraag bij twijfel om een taxatie tegen onderhandse verkoopwaarde, want dat is het begrip dat aansluit bij de fiscale maatstaf.

Contant geld en de kluis

Contant geld in huis is een bezitting en hoort in de aangifte, ongeacht het bedrag. Dat geldt ook voor de inhoud van een kluis, thuis of bij de bank.

Bij een bankkluis speelt er iets bijzonders. Na een overlijden wordt die geblokkeerd, en openen kan pas met een verklaring van erfrecht of met toestemming van alle erfgenamen. De bank maakt daarbij vaak een inventarisatie op, en dat document is meteen het bewijsstuk voor de aangifte.

Is er contant geld gevonden waarvan de herkomst onduidelijk is, wees dan zorgvuldig. Grote bedragen die niet uit de administratie te verklaren zijn, roepen vragen op die verder gaan dan de erfbelasting. Bespreek dat voordat er iets wordt verdeeld.

Wat wij afraden is contant geld onderling verdelen zonder het op te geven. Het gaat vrijwel altijd om bedragen die binnen de vrijstelling van een kind vallen, dus de besparing is nihil, terwijl het risico op een boete en op wantrouwen tussen de erfgenamen reëel is.

Als erfgenamen de inboedel verdelen

Hier lopen twee dingen door elkaar. Voor de erfbelasting geldt de verkoopwaarde, maar voor de verdeling onderling maken de erfgenamen hun eigen afspraken.

Meestal wordt de inboedel in onderling overleg verdeeld zonder dat er met bedragen wordt gerekend. Dat mag, zolang iedereen ermee instemt. Ontstaat er discussie over een specifiek stuk, bijvoorbeeld een schilderij dat meer waard blijkt te zijn dan gedacht, dan is een taxatie de kortste weg naar een oplossing.

Wordt een waardevol stuk aan één erfgenaam toebedeeld, leg dan vast tegen welke waarde dat gebeurt en of dat verrekend wordt met het erfdeel. Zonder die afspraak komt het onderwerp later terug. Zie erfenis verdelen en een nalatenschap verdelen met de erfgenamen.

Wat de Belastingdienst met de opgave doet

De inboedel is voor de Belastingdienst zelden het onderwerp waar het om draait, maar de opgave wordt wel in samenhang met de rest bekeken.

Een bescheiden bedrag bij een gewone woning valt niet op en levert geen vragen op. Wat wel opvalt, is een lage opgave bij een nalatenschap waarin uit de administratie blijkt dat er aanzienlijk in kunst, sieraden of verzamelingen is geïnvesteerd. Of een opgave van nul bij een volledig ingerichte woning.

Komt er een vragenbrief, dan wordt doorgaans om onderbouwing gevraagd: hoe bent u tot het bedrag gekomen, is er getaxeerd, wat stond er precies. Het helpt dan enorm als u die onderbouwing al bij het invullen heeft vastgelegd, want een half jaar later is de woning vaak al leeg.

Onze aanbeveling is daarom om bij het opstellen van de opgave meteen een korte notitie te maken: het geschatte bedrag, hoe u eraan komt, en de bijzondere stukken met hun waarde. Dat is één A4 en het is precies wat u nodig heeft als er ooit naar wordt gevraagd.

Spullen die al zijn weggegeven

Een veelvoorkomende situatie: kort na het overlijden nemen de kinderen ieder wat spullen mee, en pas maanden later komt de aangifte aan de orde. Wat geeft u dan op?

De peildatum is de dag van overlijden. Wat er op dat moment was, telt mee, ook als het daarna is verdeeld of weggegeven. Het maakt voor de erfbelasting niet uit wie welk stuk heeft meegenomen.

Wel is het verstandig om vast te leggen wat er is meegenomen. Niet voor de fiscus, maar voor de onderlinge verhoudingen. Ontbrekende spullen zijn een klassieke aanleiding voor wantrouwen tussen erfgenamen, zeker wanneer een van hen als enige toegang had tot de woning. Zie een erfgeschil.

Spullen met een emotionele waarde

Het onderdeel van een nalatenschap dat fiscaal het minst voorstelt, veroorzaakt in de praktijk de meeste ruzie. Niet de woning en niet het spaargeld, maar de trouwring, het horloge van vader en het servies van oma.

Dat is verklaarbaar. Over geld valt te rekenen, over betekenis niet. Twee kinderen die allebei dezelfde klok willen, komen er niet uit met een taxatie, want de waarde is niet waar het over gaat.

Wat in die situaties werkt, is een verdeelmethode die vooraf wordt afgesproken en die iedereen als eerlijk kan aanvaarden. Om beurten kiezen, in een volgorde die door loting is bepaald, is de meest gebruikte. Wie een stuk krijgt dat aantoonbaar meer waard is, verrekent het verschil.

Voorkom vooral dat er iets uit de woning verdwijnt voordat de afspraak er is. Eén erfgenaam die alvast wat meeneemt, ondermijnt het vertrouwen voor de rest van de afwikkeling, ook wanneer het om spullen van weinig waarde ging.

Heeft de erflater zelf voorkeuren, dan is een codicil daarvoor het aangewezen middel. Daarin kunnen inboedelgoederen en sieraden aan specifieke personen worden toebedeeld, zonder tussenkomst van de notaris.

Digitale bezittingen

Een deel van wat mensen bezitten staat niet meer in huis. Tegoeden bij betaaldiensten, cryptovaluta, een beleggingsrekening bij een buitenlandse broker, tegoeden in games of een domeinnaam met waarde: het zijn allemaal bezittingen die in de aangifte horen.

Voor de erfbelasting geldt hier dezelfde maatstaf: de waarde in het economisch verkeer op de dag van overlijden. Bij cryptovaluta is dat de koers op die datum, die goed te documenteren is met een schermafdruk van een koershistorie.

Het probleem is meestal niet de waardering maar het vinden. Zonder toegang tot de accounts is vaak niet te zien wat er is. Bankafschriften geven een aanwijzing: terugkerende betalingen aan een platform of een eenmalige grote overboeking naar een handelsplatform zijn het spoor.

Voor wie zelf iets wil regelen: leg een overzicht aan van digitale bezittingen en bewaar dat bij de belangrijke papieren, los van de wachtwoorden zelf. Nabestaanden hoeven dan niet te raden wat er is. Zie nalatenschap regelen als alleenstaande.

De inboedel in de boedelbeschrijving

In een boedelbeschrijving hoort de inboedel als aparte post, met daarnaast de bijzondere zaken afzonderlijk benoemd. Dat is niet alleen nuttig voor de aangifte, maar ook wanneer er beneficiair wordt aanvaard, want dan is een beschrijving verplicht.

Maak foto’s van de woning voordat er iets wordt verdeeld. Dat kost weinig moeite en het voorkomt discussies achteraf over wat er precies stond. Bij een executeur hoort dit tot de gebruikelijke werkwijze.

Kunst, verzamelingen en sieraden

Bij deze categorie ligt de lat hoger, omdat de bedragen kunnen oplopen en de waarde niet uit een koerslijst blijkt.

Voor kunst geldt dat de naam van de maker bepalend is. Een werk van een regionaal bekende schilder brengt weinig op, een werk van een naam die bij veilinghuizen circuleert kan een veelvoud waard zijn. Zoek in dat geval naar recente veilingresultaten van vergelijkbaar werk, of laat taxeren.

Voor sieraden is de smeltwaarde van het edelmetaal de ondergrens en de verkoopwaarde bij een handelaar de bovengrens. Die twee liggen ver uit elkaar. Bij merkhorloges is de tweedehandsmarkt goed te volgen en dus goed te onderbouwen.

Voor verzamelingen geldt dat het geheel vaak minder waard is dan de som van de delen, omdat er maar een beperkte groep kopers is. Munten, postzegels en wijn hebben ieder hun eigen markt, met handelaren die een indicatie kunnen geven.

Onze ervaring is dat erfgenamen deze categorie vaker onderschatten dan overschatten, en dat het onderwerp pas gaat spelen wanneer één van hen een stuk wil houden. Dan blijkt ineens dat er verschillende beelden van de waarde bestonden.

Als één erfgenaam de woning heeft leeggeruimd

Dit is de situatie waarin de inboedel van een kleine post verandert in een groot onderwerp. Eén erfgenaam had de sleutel, heeft opgeruimd en de anderen hebben nooit gezien wat er stond.

Juridisch geldt nog steeds de peildatum: wat er op de dag van overlijden was, telt mee voor de erfbelasting en hoort bij de nalatenschap. Praktisch is het probleem dat niemand meer kan vaststellen wat dat was.

Wat in die situatie helpt, is reconstrueren op basis van wat er wel is: foto’s uit de laatste jaren, een oude inboedelverzekering, aankoopbonnen, verklaringen van mensen die er zijn geweest. Levert dat een aanwijzing op dat er iets van waarde ontbreekt, dan kan er van de betrokken erfgenaam rekening en verantwoording worden gevraagd.

Beter is het om dit te voorkomen. Spreek af dat er niets uit de woning gaat voordat er een lijst is, maak foto’s van elke kamer en leg vast wie wat meeneemt. Dat kost een uur en het scheelt een conflict dat jaren kan duren. Zie een erfgeschil en de rechten en plichten van erfgenamen.

Reëel opgeven, zonder te overdrijven

De inboedel is zelden de post die de aanslag bepaalt, maar hij is wel de post waar het makkelijkst te veel of te weinig wordt opgegeven. Te veel omdat mensen van de aanschafprijs uitgaan, te weinig omdat een waardevol stuk over het hoofd wordt gezien.

Het beste is een nuchtere schatting van wat de spullen bij verkoop zouden opbrengen, met de bijzondere zaken apart benoemd en onderbouwd. Daarmee heeft u een opgave die stand houdt en waar u later niet op hoeft terug te komen.

Van Zinnicq Bergmann staat sinds 1870 naast cliënten in Noord-Brabant en daarbuiten. Is er onenigheid ontstaan over spullen uit een nalatenschap, of twijfelt u over de waarde die u moet opgeven, neemt u dan gerust telefonisch contact met ons op om uw vraag te bespreken.