Wanneer een kind of een andere wettelijke erfgenaam wordt onterfd, treedt zijn aandeel in beginsel toe aan de overige erfgenamen of aan de begunstigden die in het testament zijn aangewezen. Op het eerste oog lijkt dat een gunstige uitkomst voor wie wel erven. In de praktijk is het beeld vaak gemengd. De onterfde houdt namelijk een wettelijke aanspraak in geld, en die aanspraak drukt op de boedel die juist de overige erfgenamen ten goede kwam.
Voor de overige kinderen, partners of begunstigden is het belangrijk te weten wat een onterving binnen het gezin of de familie concreet voor hen betekent. Hieronder leest u hoe de boedel wordt belast door de legitimaire aanspraak van een onterfd kind, welke fiscale en relationele gevolgen daaruit voortvloeien en hoe wij in onze praktijk omgaan met situaties waarin de overige erfgenamen onverwacht een claim tegemoet zien.
Wat verandert er voor de overige erfgenamen?
Een onterving leidt formeel tot een herverdeling van de wettelijke of testamentaire aanspraken. Het aandeel dat het onterfde kind zou hebben gekregen, valt toe aan de overige erfgenamen of aan in het testament aangewezen begunstigden. In een gezin met twee kinderen waarvan er één wordt onterfd, krijgt het andere kind dus een groter aandeel. Bij testamentaire voorkeuren voor specifieke personen kan ook een derde een aanmerkelijk aandeel krijgen.
Daarnaast blijft de legitieme portie van het onterfde kind bestaan. Die aanspraak wordt in geld uitbetaald uit de boedel zodra het kind die binnen vijf jaar na het overlijden inroept. Voor de overige erfgenamen betekent dit dat zij niet zonder meer kunnen rekenen op het volle aandeel: een deel daarvan moet worden gereserveerd of vrijgemaakt om de legitimaire vordering te voldoen.
De legitimaire vordering drukt op het ontvangen aandeel
De legitimaire vordering van een onterfd kind is een schuld van de gezamenlijke erfgenamen. Zij wordt voldaan uit de boedel of, bij wettelijke verdeling, uit het vermogen van de langstlevende. Voor de overige erfgenamen betekent dit dat hun feitelijke uitkering lager is dan hun nominale aandeel doet vermoeden. Wie op papier een derde van de boedel krijgt, krijgt in werkelijkheid een derde minus zijn proportionele bijdrage aan de legitimaire vordering.
De omvang van die druk hangt af van de waarde van de boedel, van eventuele schenkingen die in de legitimaire massa worden meegerekend en van de toegepaste renteregeling. In situaties waarin tijdens leven veel is geschonken aan een andere erfgenaam, kan de legitimaire massa aanzienlijk groter zijn dan de feitelijke nalatenschap. Dat kan ertoe leiden dat de overige erfgenamen meer moeten bijdragen dan zij hadden voorzien.
“Een onterving lijkt voor de overige erfgenamen vaak gunstig, maar de legitimaire vordering die overblijft is een rekening die nog binnenkomt. Hoe scherper die rekening vooraf in beeld is, hoe minder verrassingen achteraf.”
Het verzoek om informatie van de onterfde
Het onterfde kind heeft het recht om binnen redelijke termijn informatie te ontvangen die voor de berekening van de legitieme portie nodig is. Dat omvat een boedelbeschrijving, inzage in testamenten, in eventuele schenkingen en in bankafschriften van de jaren voorafgaand aan het overlijden. Voor de overige erfgenamen of de executeur is dit een verplichting waaraan voldaan moet worden.
In de praktijk werkt deze plicht niet altijd vanzelf. Erfgenamen die zelf rouwen of die niet alle financiële details kennen, voelen zich soms overvallen door een formele brief vol informatieverzoeken. Wij begeleiden cliënten geregeld om die verzoeken op een werkbare manier te beantwoorden, zonder onnodige weerstand op te wekken maar ook zonder meer prijs te geven dan juridisch nodig is.
Termijnstelling om duidelijkheid te krijgen
Voor de overige erfgenamen biedt de wet een instrument om eerder duidelijkheid te krijgen over de keuze van de onterfde. Zij kunnen het onterfde kind een redelijke termijn stellen om zich uit te spreken over het al dan niet inroepen van de legitieme portie. Wat redelijk is, hangt van de omstandigheden af, maar in de regel gaat het om enkele weken tot enkele maanden.
Reageert het onterfde kind niet binnen die termijn, dan vervalt zijn recht op de legitieme portie. Voor de overige erfgenamen kan zo’n termijnstelling dus financieel belangrijk zijn: zij maakt eerder duidelijk waar zij aan toe zijn en voorkomt dat de afwikkeling jarenlang in onzekerheid blijft hangen. De termijnstelling moet zorgvuldig worden ingericht, omdat een onhandige formulering de werking kan ondergraven.
Onderhandelen met de onterfde
In veel zaken eindigt de afwikkeling van een onterving met een onderhandelde uitkomst. De onterfde stelt zijn legitieme portie vast, de overige erfgenamen accepteren de berekening of stellen een eigen berekening voor, en partijen komen tot een betalingsregeling. Een evenwichtige onderhandeling vraagt om feitelijke duidelijkheid, om wederzijdse bereidheid tot informatie-uitwisseling en om realistische verwachtingen aan beide kanten.
Wij begeleiden zowel onterfde kinderen als de overige erfgenamen in dit proces. Voor de overige erfgenamen is het belang vaak om zicht te krijgen op een werkbare uitkomst zonder dat het familieconflict verder escaleert. Voor de onterfde gaat het om een evenwichtige aanspraak die binnen redelijke termijn wordt vereffend. Hoe meer beide partijen kunnen vertrouwen op de berekening, hoe groter de kans op een rustige afronding.
Fiscale gevolgen voor de overige erfgenamen
Naast de civielrechtelijke aspecten spelen fiscale gevolgen een rol. De onterfde betaalt erfbelasting over zijn legitimaire vordering, ook al wordt die niet altijd direct uitgekeerd. Voor de overige erfgenamen kan dit fiscaal gunstig of juist ongunstig uitpakken, afhankelijk van de specifieke situatie. Een goede fiscaal-juridische beoordeling vlak na het overlijden kan ervoor zorgen dat de uiteindelijke verdeling zo evenwichtig mogelijk uitpakt.
Bij wettelijke verdeling, waar de langstlevende echtgenoot de goederen verkrijgt en de legitimaire vordering naar de toekomst schuift, ontstaat een complex samenspel van fiscale en civielrechtelijke beslissingen. Voor de overige erfgenamen is het belangrijk om bij die beoordeling betrokken te zijn, zodat zij begrijpen wat er bij het tweede overlijden uit hun aandeel zal worden voldaan.
Specialistische bijstand voor de overige erfgenamen
Een onterving binnen de familie raakt vrijwel altijd ook aan de positie van de overige erfgenamen. Wat op het eerste oog gunstig lijkt, kan in werkelijkheid een aanzienlijke verplichting met zich brengen. Een notaris kan de afwikkeling begeleiden, maar zal niet vanuit uw specifieke belang als overige erfgenaam denken. Een erfrechtadvocaat beoordeelt voor u welke uitkering u na de legitimaire vordering werkelijk zult ontvangen en helpt u bij de onderhandelingen met de onterfde.
Van Zinnicq Bergmann Advocaten staat al sinds 1870 cliënten bij in complexe juridische kwesties. Met meer dan 150 jaar ervaring kent ons kantoor de klappen van de zweep, van beide kanten van een conflict. Mr. Jean van Zinnicq Bergmann adviseert en procedeert in zaken rond onterving voor cliënten in Noord-Brabant en daarbuiten. Wij begeleiden zowel de overige erfgenamen die zicht willen krijgen op hun werkelijke uitkering, als onterfde kinderen die hun aanspraak willen veiligstellen.
Wat u moet weten over onterving en de gevolgen voor de andere erfgenamen
Krijg ik als overgebleven erfgenaam een groter aandeel?
Formeel ja: het aandeel van de onterfde valt toe aan de overige erfgenamen of aan de testamentaire begunstigden. Wel houdt het onterfde kind een legitimaire vordering die op de boedel drukt, waardoor uw feitelijke uitkering lager kan uitvallen dan uw nominale aandeel.
Wanneer moet ik de legitimaire vordering betalen?
In beginsel zes maanden na het overlijden, of bij wettelijke verdeling pas bij het overlijden van de langstlevende echtgenoot. De vordering wordt voldaan uit de boedel, en de uitkering aan de overige erfgenamen wordt verminderd met hun proportionele bijdrage.
Kan ik weten of de onterfde zal inroepen?
U kunt het onterfde kind een redelijke termijn stellen om zich uit te spreken. Reageert hij niet binnen die termijn, dan vervalt zijn recht. Dit instrument geeft u eerder duidelijkheid over uw werkelijke uitkering.
Welke informatie moet ik verstrekken aan de onterfde?
U bent verplicht binnen redelijke termijn een boedelbeschrijving te verstrekken, inzage te geven in testamenten en in voor de berekening relevante schenkingen. Bankafschriften kunnen ook worden opgevraagd. Een advocaat kan helpen om aan deze verplichting evenwichtig te voldoen.
Wat als ik niet wil meewerken?
Weigering om informatie te verstrekken kan tot een procedure leiden en uw positie in onderhandelingen verzwakken. Het is in de regel verstandiger om de plicht na te komen en samen met de onterfde te werken aan een evenwichtige uitkomst.
Kan ik over de berekening van de legitieme portie onderhandelen?
Ja. De berekening is geen vaststaand gegeven en kan op verschillende onderdelen, zoals waardering en schenkingen, ter discussie staan. Een onafhankelijke schaduwberekening helpt om de uitkomst voor u realistisch te beoordelen.
Wat doet Van Zinnicq Bergmann Advocaten voor mij als overgebleven erfgenaam?
Wij beoordelen welke uitkering u na de legitimaire vordering werkelijk ontvangt, helpen u bij de onderhandelingen met de onterfde en bewaken dat de berekening op evenwichtige uitgangspunten is gebaseerd. Komt het tot een geschil, dan procederen wij voor u bij de rechter.