Voor alleenstaanden zonder partner of kinderen is het erfrecht net iets anders ingericht dan voor mensen met een traditioneel gezin. Zonder testament wijst de wet familieleden aan in een vaste volgorde, en die uitkomst is voor veel alleenstaanden niet wat zij voor ogen hadden. Tegelijk lopen zij een hoger risico dat bij overlijden hun nalatenschap terechtkomt bij verre familie die zij nauwelijks kenden, of zelfs aan de staat vervalt als er niemand meer in leven is.
Voor alleenstaanden die hun nalatenschap bewust willen regelen, en voor familieleden die als verre erfgenaam onverwacht een rol krijgen, geeft het volgende overzicht houvast. Hieronder leest u wat de wet automatisch regelt, welke testamentaire keuzes voor alleenstaanden bijzonder zinvol zijn, en hoe u uw nalatenschap kunt richten op de mensen of doelen die u voor ogen heeft.
Wat regelt de wet als u alleenstaande bent en overlijdt zonder testament?
Zonder testament geldt het versterferfrecht. De wet wijst de erfgenamen aan in een vaste volgorde, ook bij alleenstaanden. Heeft de alleenstaande geen kinderen en geen echtgenoot of geregistreerd partner, dan komen de ouders, broers en zussen in beeld. Zijn ook die er niet meer, dan erven de grootouders en hun afstammelingen, dus ooms, tantes, neven en nichten.
De wet kent zo vier opvolgende groepen die elkaar opvolgen als in een groep niemand meer in leven is. Pas wanneer in al die groepen geen erfgenaam meer te vinden is, vervalt de nalatenschap aan de staat. Voor alleenstaanden zonder duidelijke wensen kan deze uitkomst pijnlijk zijn: ver familieleden die de overledene nauwelijks kenden of zelfs niet meer in beeld waren, kunnen onverwacht erfgenaam worden.
Wat regelt de wet niet?
De wet doet geen verschillende dingen waar veel alleenstaanden van uitgaan dat ze automatisch geregeld zijn. Vrienden, samenwonende partners zonder geregistreerd partnerschap, een levensgezel, een goed doel of een specifieke instelling waar de alleenstaande zich verbonden mee voelde: zonder testament erven zij niets. Voor al deze situaties is een testament onontbeerlijk.
Daarnaast regelt de wet niet wie een specifiek bezit krijgt. Wie zijn schilderijencollectie aan een museum wil nalaten, zijn boekenkast aan een bibliotheek of een specifiek sieraad aan een vriendin, kan dat alleen via een testament regelen. De wet kijkt naar bloedband en formeel partnerschap, niet naar wat de overledene tijdens leven belangrijk vond.
“Voor alleenstaanden is een testament niet een formeel stuk papier, maar de enige manier om te bepalen dat hun nalatenschap terechtkomt bij wie zij voor ogen hadden in plaats van bij wie de wet aanwijst.”
Welke testamentaire keuzes zijn voor alleenstaanden zinvol?
Een testament voor alleenstaanden gaat in de regel om vier hoofdkeuzes. De eerste is wie tot erfgenaam wordt benoemd: een familielid, een goede vriend, een goed doel, een specifieke instelling. De tweede is welke specifieke voorwerpen of geldbedragen aan welke personen toekomen via legaten. De derde is wie tot executeur wordt benoemd om de afwikkeling te begeleiden. De vierde is een eventuele uitsluitingsclausule die voorkomt dat het erfdeel in een huwelijksgemeenschap van een erfgenaam terechtkomt.
Veel alleenstaanden kiezen ervoor om hun nalatenschap te splitsen: een gedeelte aan familieleden, een gedeelte aan een goed doel waaraan zij zich verbonden voelden en een gedeelte aan vrienden of de samenwonende partner. Een notaris helpt om deze keuzes juridisch sluitend vast te leggen, met aandacht voor fiscale gevolgen.
De samenwonende partner zonder geregistreerd partnerschap
Voor alleenstaanden met een samenwonende partner is het erfrecht een aandachtspunt dat regelmatig pas in beeld komt bij ziekte of overlijden. De partner erft volgens de wet niets, hoe lang de relatie ook heeft geduurd, en heeft geen wettelijk verzorgingsvruchtgebruik. Voor een goede positie van de partner is een testament essentieel.
Daarnaast spelen specifieke instrumenten een rol. Een samenlevingsovereenkomst kan een verblijvensbeding bevatten waarin staat dat gemeenschappelijke goederen bij overlijden aan de langstlevende partner toevallen. Een levensverzekering waarbij de partner als begunstigde is aangewezen, kan financiële zekerheid bieden. Een goed advies brengt deze instrumenten samen tot een evenwichtig pakket.
Een goed doel als erfgenaam
Steeds vaker kiezen alleenstaanden ervoor om een goed doel als erfgenaam te benoemen. Dat kan een specifieke organisatie zijn, een fonds of een algemeen erkend goed doel. De testamentaire vrijheid laat hier veel ruimte: u kunt een goed doel als enige erfgenaam benoemen, of u kunt een specifiek geldbedrag of voorwerp via een legaat aan een goed doel toekennen.
Fiscaal kennen erkende algemeen nut beogende instellingen (ANBI’s) een vrijstelling van erfbelasting. Dat betekent dat een schenking of legaat aan een ANBI in zijn geheel ten goede komt aan het doel, zonder belastingafdracht. Voor alleenstaanden die een sociale of maatschappelijke nalatenschap willen achterlaten, is dit een aanzienlijk voordeel.
Executeur en bewindvoerder voor alleenstaanden
Bij overlijden van een alleenstaande is er vaak geen partner of kind die vanzelfsprekend de afwikkeling op zich neemt. Het benoemen van een executeur in het testament voorkomt dat erfgenamen die de overledene nauwelijks kenden de regie moeten oppakken. De executeur kan een professional zijn, bijvoorbeeld een notaris of advocaat, of een vertrouwde vriend.
Bij specifieke wensen rond hoe het vermogen moet worden beheerd, kan een testamentaire bewindvoerder worden aangewezen. Dat is bijvoorbeeld zinvol wanneer een goed doel wordt bedacht maar de erflater wil dat het geld over een langere periode wordt aangewend, of wanneer een erfgenaam beschermd moet worden tegen onverstandige uitgaven.
Specialistische bijstand bij het regelen van uw nalatenschap als alleenstaande
Voor alleenstaanden vraagt een goed testament om weloverwogen keuzes en juridisch sluitende vastlegging. Een notaris stelt het testament op, maar de inhoudelijke keuzes en de afweging tussen verschillende instrumenten (testament, samenlevingsovereenkomst, levensverzekering) vragen om bredere juridische beoordeling. Een erfrechtadvocaat kan u helpen de keuzes te maken voordat het testament wordt opgemaakt.
Van Zinnicq Bergmann Advocaten staat al sinds 1870 cliënten bij in complexe juridische kwesties. Met meer dan 150 jaar ervaring kent ons kantoor de klappen van de zweep, van beide kanten van een conflict. Mr. Jean van Zinnicq Bergmann adviseert en procedeert in zaken rond nalatenschapsplanning voor cliënten in Noord-Brabant en daarbuiten.
Wat u moet weten over de nalatenschap van een alleenstaande
Wat gebeurt er als ik overlijd zonder testament?
Zonder testament wijst de wet familieleden aan in een vaste volgorde: eerst ouders, broers en zussen, daarna grootouders en verdere familielijnen. Vrienden, samenwonende partners en goede doelen erven niets.
Erft mijn samenwonende partner?
Niet zonder testament. Een samenwonende partner zonder geregistreerd partnerschap erft volgens de wet niets. Met een testament kunt u uw partner volledig of gedeeltelijk laten erven.
Kan ik een goed doel als erfgenaam benoemen?
Ja, dat is een gangbare keuze voor alleenstaanden. Bij een erkende ANBI geldt vrijstelling van erfbelasting, waardoor de hele schenking ten goede komt aan het doel.
Wat is een executeur en wanneer is die zinvol?
Een executeur is iemand die u bij testament aanwijst om de afwikkeling van de nalatenschap te begeleiden. Voor alleenstaanden zonder vanzelfsprekende erfgenaam-regie is een executeur vrijwel altijd verstandig.
Kan ik specifieke voorwerpen aan specifieke personen nalaten?
Ja, via legaten in het testament. U kunt zo bijvoorbeeld een sieraad aan een specifieke vriendin nalaten, of een verzameling aan een museum. Voor sieraden en gewone inboedelvoorwerpen volstaat soms ook een codicil.
Wat als er geen erfgenaam meer in leven is?
Dan vervalt de nalatenschap aan de staat. Voor alleenstaanden met ver familie of zonder familie is dit een serieuze kans bij overlijden zonder testament; alleen via een testament kunt u deze uitkomst voorkomen.
Wat doet Van Zinnicq Bergmann Advocaten bij nalatenschapsplanning voor alleenstaanden?
Wij adviseren over de juiste combinatie van testament, samenlevingsovereenkomst en levensverzekering, beoordelen fiscale gevolgen en zorgen dat uw wensen juridisch sluitend worden vastgelegd. Bij overlijden van een alleenstaande begeleiden wij erfgenamen of executeur door de afwikkeling.