Boedelregister: wat staat erin en hoe raadpleegt u het?

Na een overlijden komen er vragen die niemand meteen kan beantwoorden. Heeft een broer de erfenis al verworpen? Welke notaris regelt de afwikkeling? Is er een vereffenaar benoemd, en bij wie moet een schuldeiser zich melden? Het antwoord staat vaak in het boedelregister: het openbare register van de rechtbank waarin de belangrijkste rechtsfeiten rond een nalatenschap worden vastgelegd.

Het boedelregister is geen archief van bezittingen en ook geen plek waar testamenten worden bewaard. Het laat zien wat er juridisch met een erfenis is gebeurd: wie welke keuze heeft gemaakt, wie bevoegd is om op te treden en welke termijnen zijn gaan lopen.

Hieronder leest u wat er in het register staat, hoe u het raadpleegt, hoe u zelf iets laat inschrijven en wat het betekent als er over een overledene niets te vinden is.

Wat het boedelregister is

Artikel 4:186 van het Burgerlijk Wetboek bepaalt dat de griffiers van de rechtbanken een openbaar boedelregister houden. Daarin worden de feiten ingeschreven die van belang zijn voor de rechtstoestand van een opengevallen nalatenschap. De inrichting is geregeld in het Besluit boedelregister.

Het doel is duidelijkheid voor buitenstaanders. Een schuldeiser, bank of verhuurder kan niet in het hoofd van de erfgenamen kijken, maar kan via het register wel nagaan of een erfgenaam heeft verworpen of beneficiair heeft aanvaard, en wie hij moet aanschrijven. Zo is het register een onderdeel van de bredere afwikkeling van een nalatenschap.

Bij welke rechtbank u moet zijn

Er is geen landelijk boedelregister. Iedere rechtbank houdt een eigen register bij voor overledenen die hun laatste woonplaats in haar werkgebied hadden. Bepalend is de woonplaats volgens de Basisregistratie Personen, niet een logeer- of zorgadres.

Woonde de overledene in ‘s-Hertogenbosch, Eindhoven of Oss, dan bent u aangewezen op de rechtbank Oost-Brabant. Woonde hij in Breda of Tilburg, dan is dat de rechtbank Zeeland-West-Brabant. Wie bij de verkeerde rechtbank navraag doet, hoort dat de overledene onbekend is, terwijl er elders wel inschrijvingen kunnen staan.

Was de overledene ingeschreven als niet-ingezetene, of woonde en overleed hij in het Verenigd Koninkrijk, Ierland, Denemarken of een land buiten de Europese Unie, dan loopt inschrijving en inzage via de rechtbank Den Haag.

Wat er in het boedelregister wordt ingeschreven

In het register staan uitsluitend de feiten die het Besluit boedelregister noemt. De belangrijkste zijn de keuzes van erfgenamen, de betrokkenheid van een notaris en de benoeming van een vereffenaar.

Een executeur wordt niet als zodanig ingeschreven, en ook een testamentair bewind of beschermingsbewind staat er niet in. Daarvoor bent u aangewezen op het testament, de verklaring van erfrecht of andere registers. Over de verschillende rollen leest u meer bij executeur, bewindvoerder of vereffenaar.

Wat het boedelregister niet is

Het boedelregister en de boedelbeschrijving worden regelmatig door elkaar gehaald. De boedelbeschrijving is een overzicht van bezittingen en schulden, en die komt uitdrukkelijk niet in het register. Hetzelfde geldt voor de rekening en verantwoording en de uitdelingslijst aan het einde van een vereffening. Die liggen ter inzage bij de boedelnotaris of, als die er niet is, ter griffie.

Het is ook niet het Centraal Testamentenregister. Dat register laat zien of iemand een testament heeft laten opmaken, en zo ja bij welke notaris. Het testamentenregister zegt dus iets over wat de overledene tijdens zijn leven heeft vastgelegd, het boedelregister over wat er na het overlijden met de nalatenschap gebeurt. Zie het Centraal Testamentenregister.

Zo raadpleegt u het boedelregister

Het boedelregister is niet vrij doorzoekbaar via internet. Op rechtspraak.nl staat per rechtbank hoe u een verzoek doet: telefonisch, per post, per beveiligde e-mail of aan de balie. Uw verzoek moet over een bepaalde nalatenschap gaan; zoeken op personen van wie u de naam niet kent, of op alle verwerpingen in een periode, kan niet.

Houd de voornamen en achternaam van de overledene bij de hand, bij een getrouwde vrouw de geboortenaam, en verder de geboortedatum, de overlijdensdatum, het laatste adres en het adres waar het uittreksel naartoe moet.

Iedereen kan het register inzien, zonder aan te tonen dat u erfgenaam of schuldeiser bent. Voor inzage of een uittreksel vraagt de rechtbank geen griffierecht. Een uittreksel is bruikbaar als bewijs tegenover een bank of schuldeiser. De rechtbank Den Haag noemt een termijn van twee weken voor het toesturen; elders kan dat afwijken.

Wie het register raadplegen en waarom

Erfgenamen kijken in het register om te zien wat hun mede-erfgenamen hebben gedaan. Dat heeft directe gevolgen: een beneficiaire aanvaarding door een broer of zus raakt ook de anderen, zoals hieronder bij de termijnen blijkt.

Schuldeisers gebruiken het register om te bepalen tegen wie zij hun vordering richten en bij welke notaris zij de boedelbeschrijving kunnen inzien. Een verhuurder met een achterstand en een woning die niet wordt leeggeruimd, wil weten of er erfgenamen zijn die de huur moeten opzeggen.

Een verklaring laten inschrijven

Beneficiair aanvaarden of verwerpen kan alleen door een verklaring af te leggen bij de griffie van de rechtbank van de laatste woonplaats van de overledene (artikel 4:191 BW). Die verklaring wordt daarna in het boedelregister ingeschreven. U kunt de verklaring zelf indienen met het formulier van de rechtspraak, of een notaris vragen dit met een volmacht namens u te doen. Voor het afleggen ervan is griffierecht verschuldigd.

Een gedane keuze is onherroepelijk en werkt terug tot het overlijden; een beroep op dwaling helpt niet. Neem de beslissing daarom pas als u zicht heeft op de schulden, en doe in de tussentijd niets wat als zuivere aanvaarding kan gelden. De stappen leest u bij beneficiair aanvaarden en bij een erfenis verwerpen.

Termijnen die via het register gaan lopen

De wet geeft erfgenamen geen vaste termijn om te kiezen. Een belanghebbende kan de kantonrechter daarom vragen de erfgenaam een termijn te stellen. Die gaat pas lopen als de beschikking aan de erfgenaam is betekend en in het register is ingeschreven. Laat de erfgenaam de termijn verlopen, dan wordt hij geacht zuiver te hebben aanvaard (artikel 4:192 BW).

Heeft een mede-erfgenaam beneficiair aanvaard, dan wordt een erfgenaam die nog niet heeft gekozen geacht ook beneficiair te aanvaarden. Wil hij toch zuiver aanvaarden of verwerpen, dan moet hij dat doen binnen drie maanden nadat hij van die beneficiaire aanvaarding op de hoogte is geraakt.

Ouders en andere wettelijk vertegenwoordigers moeten voor een minderjarige binnen drie maanden beneficiair aanvaarden of, met machtiging van de kantonrechter, verwerpen. Doen zij niets, dan geldt de nalatenschap als beneficiair aanvaard.

Wat het register betekent voor schuldeisers

Staat er een verwerping in, dan kan een schuldeiser zich niet tot die erfgenaam wenden. Staat er een beneficiaire aanvaarding in, dan wordt zijn vordering in beginsel alleen uit de nalatenschap voldaan en niet uit het privévermogen van de erfgenaam. De nalatenschap moet dan worden vereffend, vaak met een notaris als boedelnotaris, die zich in het register laat inschrijven. Benoemt de rechtbank een vereffenaar, bijvoorbeeld omdat de schulden groter blijken dan de bezittingen, dan schrijft de griffier ook die benoeming in.

De vereffenaar roept de schuldeisers op om hun vordering vóór een door de kantonrechter vastgestelde datum in te dienen. Binnen zes maanden daarna legt hij een rekening en verantwoording en een uitdelingslijst neer, waartegen iedere belanghebbende binnen een maand na de bekendmaking in verzet kan komen. Wie te laat is, kan zich in beginsel alleen nog verhalen op wat er dan over is.

Als er niets in het register staat

Een uittreksel met ‘onbekend in het boedelregister’ wordt soms opgevat als bewijs dat er niets is gebeurd. Dat is een misvatting. De belangrijkste reden is dat zuivere aanvaarding meestal niet via een verklaring gaat, maar door gedrag. Een erfgenaam die goederen uit de nalatenschap verkoopt of aan de schuldeisers onttrekt, heeft zuiver aanvaard, en dat wordt nergens ingeschreven. Of er is nog niets gekozen, of u zocht bij de verkeerde rechtbank.

Voor erfgenamen betekent een leeg register dus niet dat alle keuzes nog open liggen. Voor schuldeisers betekent het dat zij de erfgenamen zelf moeten aanschrijven en eventueel de kantonrechter kunnen vragen een termijn te stellen.

Meldt zich helemaal niemand, omdat er geen erfgenamen bekend zijn of iedereen heeft verworpen, dan kan een belanghebbende de rechtbank vragen een vereffenaar te benoemen. Die benoeming verschijnt in het register, zodat duidelijk is wie bevoegd is. Zie een onbeheerde nalatenschap.

Een voorbeeld van begin tot eind

Stel: een vader van twee zoons overlijdt in Oss. Weken later ontvangt de jongste zoon een brief van een incassobureau over een lening van ruim 18.000 euro. Hij heeft nog niets besloten over de erfenis.

Hij vraagt bij de rechtbank Oost-Brabant een uittreksel op. Daaruit blijkt dat zijn oudere broer twee weken eerder bij de griffie heeft verklaard beneficiair te aanvaarden, en dat een notaris zich als boedelnotaris heeft ingeschreven. Daarmee wordt de jongste zoon geacht ook beneficiair te aanvaarden, tenzij hij binnen drie maanden alsnog zuiver aanvaardt of verwerpt.

Hij laat de beneficiaire aanvaarding staan, stuurt het incassobureau een kopie van het uittreksel en verwijst naar de boedelnotaris. Uit de boedelbeschrijving blijkt dat er tegenover 9.000 euro aan bezittingen ruim 23.000 euro aan schulden staat. Kosten en schulden worden in de wettelijke volgorde voldaan, voor zover het geld reikt. De schuldeisers krijgen een deel van hun vordering, de zoons ontvangen niets maar hoeven ook niets uit eigen middelen bij te passen.

Valkuilen in de praktijk

De eerste valkuil is blind vertrouwen op het register. Inschrijvingen blijken soms onvolledig, en een zuivere aanvaarding door gedrag wordt nooit ingeschreven. Gebruik het register als belangrijke aanwijzing, maar ga bij twijfel na wat er feitelijk is gebeurd.

De tweede valkuil is tijd. Wie op het laatste moment een uittreksel aanvraagt om te zien of een broer of zus beneficiair heeft aanvaard, kan te laat zijn om zelf nog te verwerpen. Vraag het uittreksel vroeg op, zeker als u weet dat er schulden zijn. Zie ook erfenis met schulden.

De derde valkuil is gedrag na de verklaring. Een erfgenaam die na een beneficiaire aanvaarding toch spullen meeneemt of de rekening gebruikt, ziet dat niet terug in het register. Het kan wel gevolgen hebben voor zijn positie. Meer daarover bij rechten en plichten van erfgenamen.

Helderheid over de stand van een nalatenschap

Het boedelregister is een eenvoudig instrument met grote gevolgen. Een enkele regel over een beneficiaire aanvaarding of een benoemde vereffenaar bepaalt voor erfgenamen of zij met hun eigen vermogen instaan voor schulden, en voor schuldeisers waar zij hun vordering moeten melden.

Tegelijk laat het register niet alles zien. Wat niet is ingeschreven, kan wel zijn gebeurd, en de boedelbeschrijving, het testament en de rekening en verantwoording vraagt u elders op.

Van Zinnicq Bergmann staat sinds 1870 naast cliënten in Noord-Brabant en daarbuiten. Heeft u vragen over wat er in het boedelregister over een nalatenschap staat, of over de gevolgen van een verklaring die een mede-erfgenaam heeft afgelegd, neemt u dan gerust telefonisch contact met ons op.