Digitale nalatenschap: wat gebeurt er met uw accounts, foto’s en crypto?

Bijna iedereen laat tegenwoordig meer achter dan een huis en een bankrekening. Er staan duizenden foto’s in de cloud, er is een mailbox met jaren aan correspondentie, er lopen abonnementen door en soms staat er cryptovaluta op een beurs of op een klein apparaatje in een la. Samen vormen die bezittingen en gegevens de digitale nalatenschap, en juist daar hebben nabestaanden vaak het minst grip op.

Het erfrecht is helder: wat een geldwaarde heeft, gaat over op de erfgenamen. Maar tussen de erfgenamen en die bezittingen staan wachtwoorden, tweestapsverificatie, voorwaarden van buitenlandse platforms en telefoons die alleen op een vingerafdruk openen.

Hieronder leest u wat er vererft, wat de platforms bieden, hoe u het regelt en welke valkuilen er voor erfgenamen zijn.

Wat er onder de digitale nalatenschap valt

De digitale nalatenschap is geen wettelijk begrip, maar een verzamelnaam voor alles wat iemand online of op digitale dragers achterlaat: e-mail en sociale media, foto’s en documenten in de cloud en op apparaten, online bankieren, webshops en betaalapps, abonnementen, cryptovaluta, domeinnamen en websites. Juridisch worden die niet allemaal hetzelfde behandeld.

Wat wel vererft en wat niet

De erfgenamen volgen de overledene op in zijn vermogensrechten. Een webshoptegoed, het saldo op een rekening, cryptovaluta, een domeinnaam en het auteursrecht op eigen foto’s en teksten hebben een geldwaarde en gaan dus over, ook als ze alleen digitaal bestaan.

Anders ligt het bij het account zelf. Dat is meestal een persoonlijk gebruiksrecht op grond van een overeenkomst, dat volgens veel voorwaarden eindigt bij overlijden. Hetzelfde geldt voor gekochte e-books, muziek en films: bij de meeste digitale winkels krijgt u geen exemplaar maar een persoonlijke licentie. Een fysieke boekenkast vererft, een digitale bibliotheek meestal niet.

Daartussen zit een grijs gebied: de inhoud van een account. Vererven de mails in een inbox en de foto’s in de cloud, of verdwijnen ze met het account? Onderzoek in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken liet zien dat juist hier veel rechtsonzekerheid bestaat. Voor de basisregels zie erfrecht uitgelegd.

Gebruiksvoorwaarden en privacy na overlijden

De meeste platforms bepalen dat inloggegevens persoonlijk zijn en niet gedeeld mogen worden. Inloggen met het wachtwoord van de overledene is dus vaak in strijd met de voorwaarden, ook met de beste bedoelingen. Platforms hebben eigen procedures voor nabestaanden, meestal op vertoon van een overlijdensakte en soms een verklaring van erfrecht of executele.

De Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) beschermt alleen levende personen, en Nederland heeft geen aanvullende regels voor overledenen gemaakt. Erfgenamen kunnen er dus geen beroep op doen. Berichten van levende personen in een mailbox of chat vallen wel onder de AVG, en dat vraagt om terughoudendheid.

Wat Google, Apple en Meta zelf aanbieden

Bij Google heet de voorziening inactiviteitsvoorkeuren. U kiest na hoeveel maanden zonder activiteit Google in actie komt en u wijst tot tien personen aan die dan de door u geselecteerde gegevens krijgen.

Bij Apple wijst u een erfeniscontact aan. Die kan na uw overlijden met een toegangssleutel en een overlijdensakte toegang vragen tot onder meer foto’s, berichten, notities en bestanden. Gekochte films, muziek en boeken en de wachtwoorden in de iCloud-sleutelhanger vallen daar buiten.

Bij Facebook kunt u een contactpersoon aanwijzen voor een account met herdenkingsstatus, of aangeven dat het account na overlijden moet worden verwijderd. Die contactpersoon kan geen privéberichten lezen. Controleer in uw eigen instellingen wat er nu mogelijk is, want deze functies veranderen geregeld.

Online bankieren, webshops en abonnementen

Zodra de bank van het overlijden hoort, wordt de toegang met de inloggegevens van de overledene geblokkeerd. Erfgenamen of de executeur krijgen toegang op basis van een verklaring van erfrecht of executele. Inloggen met de pas en code van de overledene is in strijd met de bankvoorwaarden, ook om even een rekening te betalen. Zie de bankrekening na overlijden.

Webshops, betaalapps en marktplaatsen vragen meer speurwerk, want daar kunnen tegoeden staan. Abonnementen lopen door tot ze met een kopie van de overlijdensakte worden opgezegd. De bank- en creditcardafschriften van het laatste jaar laten zien welke diensten er waren.

Cryptovaluta: toegang en erfbelasting

Cryptovaluta vallen gewoon in de nalatenschap. Het probleem is de toegang, die alleen bestaat via een private key of een herstelzin van meestal twaalf of vierentwintig woorden. Staat de crypto bij een handelsplatform, dan kan dat platform op basis van een overlijdensakte en een verklaring van erfrecht meewerken. Staat het in een eigen wallet, dan hangt alles af van de vraag of de erfgenamen de herstelzin vinden.

Voor de erfbelasting telt de waarde op de dag van overlijden. Bij een eigen wallet stellen de erfgenamen de koers zelf vast en onderbouwen die. Een latere koersdaling verandert daar niets aan.

Is bekend dat er crypto was, maar kan niemand erbij? Of zo’n bezit voor de erfbelasting nog waarde heeft, legt u onderbouwd aan de Belastingdienst voor. Vermeld het in de aangifte en leg vast welke pogingen zijn gedaan om toegang te krijgen. Zie de aangifte erfbelasting.

Waarom wachtwoorden niet in uw testament horen

Wij raden af om toegangsgegevens in het testament op te nemen. Een testament is een notariële akte die alleen bij de notaris kan worden gewijzigd, terwijl wachtwoorden vaak veranderen. Bovendien krijgen erfgenamen, legatarissen en de executeur na het overlijden een afschrift of uittreksel, zodat wachtwoorden en herstelzinnen bij mensen komen die er niet bij hoeven.

Een wachtwoord alleen is bovendien vaak niet genoeg: tweestapsverificatie stuurt een code naar een telefoon die zelf vergrendeld is, en gezichtsherkenning of een vingerafdruk werkt na overlijden niet.

Beter is een scheiding. In het testament legt u vast wie de digitale nalatenschap afwikkelt. De toegangsgegevens, inclusief de pincode van uw telefoon en de herstelzinnen van wallets, bewaart u apart, bijvoorbeeld in een wachtwoordmanager met noodtoegang of in een verzegelde envelop, en de aangewezen persoon weet waar die ligt.

Wat u met een codicil wel en niet kunt regelen

Een codicil is een geheel met de hand geschreven, gedagtekend en ondertekend stuk waarin u zonder notaris een beperkt aantal zaken regelt. Artikel 4:97 BW noemt legaten van kleding, lijfsieraden, bepaalde inboedelzaken en boeken, en de aanwijzing van iemand die na uw dood waakt over de persoonlijkheidsrechten bij uw auteursrechtelijk beschermde werk, zoals eigen foto’s en teksten.

U kunt bij codicil dus uw laptop, telefoon of een externe schijf met foto’s aan een bepaalde persoon nalaten. Geld, banktegoeden of cryptovaluta nalaten kan niet, en een executeur benoemen evenmin. Wensen over accounts en foto’s kunt u wel opschrijven; die zijn niet afdwingbaar, maar geven nabestaanden houvast. Zie het codicil.

Een digitale executeur en het levenstestament

De meest robuuste oplossing is een executeur die uitdrukkelijk ook de digitale nalatenschap afwikkelt. U benoemt die in uw testament. Dat kan ook een tweede executeur zijn met alleen een digitale taak, bijvoorbeeld een kind dat handig is met techniek. Omschrijf die taak: accounts beheren en opheffen, foto’s veiligstellen en verdelen, cryptovaluta afwikkelen. Let wel: ook een executeur krijgt geen wachtwoord dat de aanbieder niet afgeeft. Zie taken en bevoegdheden van de executeur.

Voor de periode dat u door ziekte of dementie uw zaken niet meer zelf regelt, geeft u in een levenstestament een vertrouwenspersoon een volmacht. Neem daarin ook mail, abonnementen, online bankieren en cryptovaluta op. Die volmacht eindigt bij het overlijden. Zie testament en levenstestament.

Afwikkelen zonder per ongeluk zuiver te aanvaarden

Zolang een erfgenaam nog niet heeft gekozen tussen zuiver aanvaarden, beneficiair aanvaarden of verwerpen, kan hij door zijn gedrag ongemerkt zuiver aanvaarden. Volgens artikel 4:192 BW gebeurt dat onder meer als hij goederen uit de nalatenschap verkoopt of op een andere manier aan schuldeisers onttrekt.

Online gaat dat sneller dan u denkt. De spelcomputer verkopen via een marktplaats, cryptovaluta omzetten in euro’s, een webshoptegoed naar uw eigen rekening halen: het kan allemaal als zo’n handeling worden gezien. Bij schulden in de nalatenschap kunt u dan met uw eigen vermogen aansprakelijk zijn.

Een abonnement opzeggen of een account laten verwijderen is op zichzelf meestal geen vervreemding. Verkoop en betaal niets uit de nalatenschap zolang niet duidelijk is of die positief is, en neem digitale bezittingen en schulden mee in de boedelbeschrijving. Lees meer bij zuiver aanvaarden van een erfenis en een erfenis met schulden.

Als familieleden het oneens zijn over foto’s en berichten

De digitale nalatenschap heeft vaak weinig geldwaarde maar een grote emotionele waarde, en juist daardoor leidt zij tot onenigheid. Zo heeft soms één kind toegang tot het cloudaccount van een ouder en houdt het de foto’s bij zich, terwijl broers en zussen ook een kopie willen.

Zolang de nalatenschap niet is verdeeld, beslissen de erfgenamen er gezamenlijk over. Eén erfgenaam kan dus niet eigenmachtig bepalen wat er gebeurt. Digitale bestanden zijn zonder verlies te kopiëren, zodat iedereen een eigen set kan krijgen, mits niemand de toegang blokkeert.

Lastiger wordt het als privéberichten iets onthullen, zoals een schuld of een onbekende relatie. Een duidelijke wens van de overledene voorkomt veel spanning. Lopen de verhoudingen toch vast, zie dan een erfgeschil.

Een voorbeeld van begin tot eind

Stel: een vader van twee kinderen overlijdt onverwacht. In zijn testament is zijn dochter executeur, maar over de digitale kant staat er niets. Zijn telefoon opent alleen met gezichtsherkenning en uit de bankafschriften blijkt dat hij geld overmaakte naar een cryptoplatform.

De dochter krijgt met de verklaring van executele toegang tot de bankrekeningen, waar zij ook de lopende abonnementen ziet en opzegt. Het cryptoplatform stelt een saldo vast van 31.000 euro op de overlijdensdatum.

Bij het opruimen van een bureaula vindt haar broer een kaartje met vierentwintig woorden: de herstelzin van een tweede wallet, met nog eens 9.000 euro op de overlijdensdatum. Beide bedragen gaan in de aangifte erfbelasting.

De foto’s blijken het moeilijkst. Er is geen erfeniscontact ingesteld en het cloudaccount vraagt een code via de vergrendelde telefoon. Pas na maanden komt via de aanbieder een deel beschikbaar. Met een overzicht en een ingestelde contactpersoon was het in een paar dagen geregeld geweest.

Een checklist om uw digitale nalatenschap te regelen

Rust voor uzelf en uw nabestaanden

De digitale nalatenschap schuiven veel mensen voor zich uit. Toch scheelt het nabestaanden veel: met een overzicht en een paar ingestelde voorzieningen blijven foto’s en herinneringen behouden.

Een testament met een digitale taak voor de executeur, een codicil, een levenstestament en een apart bewaard overzicht vormen samen een stevige basis. Voor erfgenamen geldt vooral: verkoop en verdeel niets voordat duidelijk is hoe de nalatenschap ervoor staat.

Van Zinnicq Bergmann staat sinds 1870 naast cliënten in Noord-Brabant en daarbuiten. Wilt u uw digitale nalatenschap in uw testament laten vastleggen, of loopt u als erfgenaam of executeur vast bij het afwikkelen van accounts, foto’s of cryptovaluta, neemt u dan gerust telefonisch contact met ons op.