Aangifte erfbelasting: termijn en wat u aanlevert

Na een overlijden komt er een moment waarop de Belastingdienst in beeld verschijnt. De aangifte erfbelasting is het formulier waarmee u opgeeft wat de overledene naliet, wie daarvan wat krijgt en welke schulden er tegenover stonden. Op basis daarvan volgt per erfgenaam een aanslag.

Voor overlijdens vanaf 2026 is er meer tijd dan voorheen. De aangiftetermijn is verlengd van 8 naar 20 maanden na de datum van overlijden. Dat is een wezenlijke verruiming, want juist in de eerste maanden na een overlijden is het vaak nog helemaal niet duidelijk hoe groot de nalatenschap is. Een woning moet worden getaxeerd of verkocht, een administratie moet worden uitgezocht en soms moet er nog worden vastgesteld wie de erfgenamen zijn.

Hieronder leest u binnen welke termijn u moet aangeven, wie de aangifte doet, welke gegevens u nodig heeft en wat er gebeurt als het niet lukt om op tijd volledig te zijn.

De termijn van 20 maanden

De aangiftetermijn loopt vanaf de datum van overlijden. Overlijdt iemand op 1 maart, dan moet de aangifte binnen zijn op 1 november van het jaar daarop. Die termijn geldt voor overlijdens vanaf 2026. Bij een overlijden in 2025 of eerder geldt nog de oude termijn van 8 maanden.

De verruiming heeft ook gevolgen voor de belastingrente. Die begint pas te lopen wanneer er na 20 maanden nog geen volledige aangifte is gedaan. Wie binnen de termijn blijft, krijgt dus geen rente in rekening gebracht. Dat is een belangrijk verschil met de oude situatie, waarin de rente al na acht maanden kon gaan lopen terwijl de erfgenamen nog volop bezig waren.

Krijgt u een uitnodiging tot het doen van aangifte, dan staat daarin de uiterste datum vermeld. Die uitnodiging is leidend. Ontvangt u geen uitnodiging maar is er wel belasting verschuldigd, dan moet u zelf aangifte doen.

Wie doet de aangifte?

In de praktijk doet vaak één persoon de aangifte namens alle erfgenamen. Dat kan de notaris zijn, een executeur, een gemachtigd familielid of een adviseur. Dat mag, en het is meestal ook praktisch, omdat de gegevens over de nalatenschap voor iedereen dezelfde zijn.

Het ontslaat u niet van uw eigen verantwoordelijkheid. De aanslag komt op uw naam en u bent zelf belastingplichtig voor wat u verkrijgt. Controleer dus altijd of wat er namens u wordt ingediend, klopt met wat u werkelijk ontvangt.

Is er een executeur benoemd met de bevoegdheid om de aangifte te doen, dan hoort dat tot zijn taak. Is er niemand aangewezen en werkt een van de erfgenamen niet mee, dan kan dat de aangifte vertragen. Loopt het daarop vast, lees dan verder bij een erfgeschil.

Welke gegevens heeft u nodig?

De aangifte vraagt om een compleet beeld van de nalatenschap op de dag van overlijden. In de meeste zaken gaat het om de volgende stukken.

• De akte van overlijden en, als die er is, de verklaring van erfrecht.
• Het testament, of de vaststelling dat er geen testament is via het Centraal Testamentenregister.
• Bankafschriften met de saldi per datum overlijden, van alle rekeningen en spaarrekeningen.
• De WOZ-beschikking van de woning en de hoogte van de resterende hypotheekschuld.
• Gegevens over beleggingen, een eventuele onderneming, een auto en waardevolle inboedel.
• De nota van de uitvaart en een eventuele uitkering uit een uitvaartverzekering.
• Gegevens over schenkingen uit de 180 dagen voor het overlijden.
• Polissen van levensverzekeringen die tot uitkering komen door het overlijden.

Een boedelbeschrijving maakt dit werk aanzienlijk lichter, omdat u dan alles al op één plek heeft staan en alle erfgenamen van dezelfde cijfers uitgaan.

De peildatum en de waardering

Alles wordt gewaardeerd naar de dag van overlijden. Stijgt een beleggingsportefeuille daarna, of daalt de woningmarkt, dan verandert dat niets aan de aanslag.

Voor de eigen woning geldt de WOZ-waarde en niet de verkoopprijs. U mag kiezen tussen de WOZ-waarde van het jaar van overlijden en die van het jaar daarna. Zie de WOZ-waarde en de erfbelasting. Voor de inboedel geldt de waarde in het economisch verkeer, wat doorgaans een stuk lager is dan mensen denken. Zie de waarde van de inboedel.

Vorderingen die pas later opeisbaar zijn, geeft u niet voor de volle nominale waarde op maar contant gemaakt. Dat speelt vooral bij de wettelijke verdeling en bij een vruchtgebruiktestament.

Aangifte doen namens een minderjarige of onder bewind

Is een van de erfgenamen minderjarig, dan doen de ouders of de voogd de aangifte namens hem. Het kind heeft wel een eigen vrijstelling en een eigen aanslag, precies zoals een volwassen erfgenaam.

Bij een minderjarige speelt er nog iets. Aanvaarden mag alleen beneficiair, zodat het kind niet met zijn eigen vermogen aansprakelijk kan worden voor schulden van de nalatenschap. Voor sommige handelingen is bovendien toestemming van de kantonrechter nodig.

Staat een erfgenaam onder bewind, dan handelt de bewindvoerder namens hem. Ook dan blijft de erfgenaam zelf belastingplichtig en komt de aanslag op zijn naam.

Wat in beide situaties telt: leg vast wat er met het geld gebeurt. Bij een minderjarige komt het onder beheer van de ouders tot zijn achttiende, tenzij de erflater in het testament een bewind heeft ingesteld. Dat laatste is bij grotere bedragen vrijwel altijd verstandig. Zie de wilsrechten van kinderen.

Uitstel aanvragen

Lukt het niet om binnen de termijn een volledige aangifte in te dienen, dan kunt u uitstel vragen. Dat gaat schriftelijk en met opgaaf van redenen. Een lopende taxatiediscussie, een onderneming die gewaardeerd moet worden of erfgenamen in het buitenland zijn voorbeelden van gegronde redenen.

Uitstel voor de aangifte is iets anders dan uitstel van betaling. Het eerste gaat over de termijn waarbinnen u de gegevens aanlevert, het tweede over het moment waarop de aanslag betaald moet worden. Beide kunnen aan de orde zijn, maar u vraagt ze los van elkaar aan. Zie uitstel van betaling erfbelasting.

Een alternatief is een voorlopige aangifte op basis van de gegevens die er al zijn, gevolgd door een aanvulling. Daarmee voorkomt u dat de termijn verstrijkt terwijl één onderdeel nog openstaat.

Wat als u te laat of onvolledig bent?

Een te late aangifte kan leiden tot een verzuimboete. Wordt er bewust informatie achtergehouden, dan kan de Belastingdienst een aanzienlijk hogere vergrijpboete opleggen. Bij verzwegen buitenlands vermogen gelden bovendien langere navorderingstermijnen.

Belangrijk is het onderscheid tussen niet weten en niet melden. Komt er later vermogen boven water waarvan u redelijkerwijs niet op de hoogte kon zijn, bijvoorbeeld een oude polis of een rekening in het buitenland, meld dat dan zodra u het weet. Een aanvulling uit eigen beweging wordt anders behandeld dan een ontdekking door de inspecteur.

Vermoedt u dat een mede-erfgenaam bezittingen buiten de aangifte houdt, dan raakt dat niet alleen de fiscus maar ook uw eigen erfdeel. In dat geval is het verstandig eerst een volledig beeld van de boedel af te dwingen.

Wat u bewaart na de aangifte

Als de aangifte is ingediend en de aanslagen zijn betaald, komt de neiging om het dossier te sluiten. Doe dat niet te snel, want een deel van de stukken heeft u jaren later opnieuw nodig.

Bewaar in elk geval de ingediende aangifte met de bijlagen, de aanslagen van alle erfgenamen, het testament en de verklaring van erfrecht. Voeg daar de boedelbeschrijving aan toe en, bij een wettelijke verdeling, de vastlegging van de vorderingen van de kinderen met het gekozen rentepercentage.

Bij het tweede overlijden is dat het dossier waaruit blijkt hoe groot de vordering van elk kind is en welke erfbelasting de langstlevende destijds heeft voorgeschoten. Ontbreekt het, dan moet dat allemaal worden gereconstrueerd bij de Belastingdienst en de notaris, en dat lukt niet altijd.

Spreek af wie het dossier bewaart en zorg dat alle erfgenamen een kopie hebben. Digitaal is prima, mits meer dan één persoon erbij kan. Zie erfbelasting over het kindsdeel.

Van aangifte naar aanslag

Na een tijdige en volledige aangifte volgt de aanslag doorgaans binnen enkele maanden. Bij een ingewikkelde nalatenschap of vragen van de inspecteur kan dat langer duren. De wettelijke aanslagtermijn loopt jaren door, dus een aanslag die later komt is niet automatisch een fout.

Bent u het niet eens met de aanslag, dan kunt u binnen zes weken na dagtekening bezwaar maken. Dat heeft vooral zin bij een discussie over de waardering of wanneer aftrekbare schulden niet zijn meegenomen. Hoe de betaling verloopt, leest u bij erfbelasting betalen.

Het formulier stap voor stap

De aangifte volgt een vaste opbouw. Het helpt om die te kennen, ook wanneer een notaris of gemachtigde het invullen doet, want u ondertekent voor wat er staat.

De gegevens van de overledene. Naam, burgerservicenummer, datum van overlijden, laatste woonadres en burgerlijke staat. Was er een partner, dan wordt gevraagd naar de huwelijkse voorwaarden of het samenlevingscontract.

De erfgenamen en hun aandeel. Hier komt de verdeling uit het testament of uit de wet. Ieders relatie tot de overledene wordt vermeld, want die bepaalt de tariefgroep en de vrijstelling.

De bezittingen. De woning met de WOZ-waarde, banksaldi per datum overlijden, beleggingen, de inboedel, een auto, vorderingen op derden, een onderneming en polissen die tot uitkering komen.

De schulden. Hypotheek, openstaande rekeningen, belastingschulden en de uitvaartkosten voor zover niet verzekerd. Zie aftrekposten erfbelasting.

Schenkingen uit de laatste 180 dagen. Die worden bij de nalatenschap geteld en moeten dus worden opgegeven, ook als er al schenkbelasting over is betaald.

Bijzondere regelingen. Hier doet u een beroep op de bedrijfsopvolgingsregeling, op een verrekening van buitenlandse belasting of op een vermindering bij twee overlijdens kort na elkaar. Wie dat vergeet, betaalt te veel.

Waar de Belastingdienst op let

Niet elke aangifte wordt inhoudelijk beoordeeld, maar er zijn onderwerpen die bijna altijd aandacht krijgen. Wie die kent, kan de onderbouwing meteen meesturen.

De waardering van de woning wordt gecontroleerd tegen de WOZ-registratie. Kiest u het tweede jaar, vermeld dat dan expliciet.

Een lage inboedelwaarde valt op wanneer er uit de administratie blijkt dat er kunst of sieraden waren, of wanneer er een aparte verzekering voor liep.

Een schuld aan een erfgenaam vraagt om bewijs: een overeenkomst, bankafschriften, rentebetalingen. Zonder onderbouwing wordt de post geschrapt of als schenking aangemerkt.

Een claim op de partnervrijstelling door samenwoners vraagt om het notariële samenlevingscontract en de inschrijving op hetzelfde adres.

Bij een onderneming wordt gekeken of het werkelijk om ondernemingsvermogen gaat en niet om beleggingen, en of aan de bezits- en voortzettingseisen is voldaan.

De gemene deler is bewijs. Een aangifte met de stukken erbij levert zelden vragen op, een aangifte met alleen bedragen vaak wel.

Aangifte bij een beneficiaire aanvaarding

Is de nalatenschap beneficiair aanvaard, dan moet er eerst een boedelbeschrijving komen en volgt er mogelijk een vereffening. Dat kost tijd, en juist daar helpt de ruimere aangiftetermijn.

De volgorde is van belang. Betaal geen erfbelasting uit de nalatenschap voordat duidelijk is of de schulden kunnen worden voldaan. Bij een negatieve nalatenschap komen schuldeisers in een bepaalde rangorde aan bod, en wie te vroeg uitkeert kan daar zelf op worden aangesproken.

Blijkt de nalatenschap uiteindelijk negatief, dan is er geen erfbelasting verschuldigd. Dien wel een aangifte in als daarom is gevraagd, met de onderbouwing van het tekort. Zie nalatenschap vereffenen.

Buitenlands vermogen en een woonplaats in het buitenland

Woonde de overledene in Nederland, dan is er Nederlandse erfbelasting verschuldigd over het gehele vermogen, ook over bezittingen in het buitenland. Een vakantiewoning in Frankrijk of een rekening in België hoort dus gewoon in de aangifte.

Vaak heft het andere land daar ook over. Nederland kent een regeling om dubbele heffing te voorkomen, waarbij de in het buitenland betaalde belasting kan worden verrekend. Die verrekening gaat niet vanzelf, u moet er in de aangifte om vragen en bewijsstukken meesturen.

Was de overledene binnen tien jaar voor het overlijden uit Nederland vertrokken en had hij de Nederlandse nationaliteit, dan wordt hij voor de erfbelasting nog steeds geacht in Nederland te wonen. Dat is een regel die bij emigratie regelmatig over het hoofd wordt gezien.

Als er later nog vermogen opduikt

Het komt voor dat er na de aangifte alsnog iets boven water komt: een oude spaarrekening, een polis, een aandelenpakket of een kluis waarvan niemand wist.

Meld dat zodra u het weet. Zolang de aanslag nog niet onherroepelijk vaststaat, is aanvullen eenvoudig. Staat de aanslag al vast, dan kan de inspecteur navorderen, en dan is het verschil groot tussen een melding uit eigen beweging en een ontdekking door de Belastingdienst.

Bij vermogen in het buitenland geldt een aanzienlijk langere navorderingstermijn. Wie vermoedt dat er in het verleden iets niet is aangegeven, doet er verstandig aan zich daarover eerst te laten voorlichten voordat er stappen worden gezet.

Wanneer u beter kunt wachten met indienen

De termijn van 20 maanden is een uiterste datum, geen streefdatum. Toch is eerder indienen niet altijd beter. Er zijn drie situaties waarin het verstandig is om te wachten.

De eerste is een dalende woningmarkt. U mag kiezen tussen de WOZ-waarde van het jaar van overlijden en die van het jaar daarna. Verwacht u dat de nieuwe beschikking lager uitvalt, wacht die dan af. Zie de WOZ-waarde en de erfbelasting.

De tweede is een onderneming of een bijzonder vermogensbestanddeel dat nog gewaardeerd moet worden. Een aangifte met een voorlopig cijfer leidt tot een aanslag die later moet worden gecorrigeerd, en dat is meer werk dan één keer goed indienen.

De derde is een lopend geschil tussen de erfgenamen. Zolang niet vaststaat wie wat verkrijgt, is de verdeling in de aangifte een aanname. Dat kan, maar houd er rekening mee dat de aanslagen dan later moeten worden herzien.

Tegenover die drie staat één reden om juist wel snel in te dienen: zolang er geen aangifte is, is er geen aanslag, en zolang er geen aanslag is kan de nalatenschap niet netjes worden afgewikkeld. Wie het vermogen wil verdelen, moet eerst weten wat er aan belasting af gaat.

De aangifte en de verdeling van de nalatenschap

De aangifte gaat over wie wat verkrijgt volgens het testament of de wet, en niet over hoe de erfgenamen de spullen onderling verdelen. Dat onderscheid is de bron van veel misverstanden.

Erven twee kinderen ieder de helft, dan geeft u dat zo op, ook als zij afspreken dat de één de woning krijgt en de ander het spaargeld plus een bijbetaling. Die onderlinge verdeling is een aangelegenheid tussen hen en raakt de erfbelasting niet.

Het wordt anders wanneer iemand meer krijgt dan zijn erfdeel zonder daarvoor te betalen. Dan kan er sprake zijn van een schenking tussen de erfgenamen onderling, met schenkbelasting als gevolg. Dat komt vaker voor dan mensen denken, bijvoorbeeld wanneer een woning bewust ver onder de waarde aan één kind wordt toebedeeld.

Leg de verdeling daarom vast met de waarden erbij, ook als iedereen het eens is. Een akte van verdeling of een onderhandse vaststellingsovereenkomst voorkomt dat er achteraf discussie ontstaat, met de Belastingdienst of onderling. Zie de akte van verdeling.

Op tijd en compleet, zonder haast

De verruiming naar 20 maanden neemt veel druk weg. Het betekent niet dat u kunt afwachten, want de gegevens verzamelen kost tijd en sommige stukken zijn alleen bij de bank of de gemeente op te vragen. Maar het geeft wel ruimte om de nalatenschap eerst goed in kaart te brengen en pas daarna aan te geven.

Onze ervaring is dat bijna alle discussies met de Belastingdienst voortkomen uit een onvolledig beeld van de boedel. Zodra dat beeld er wel is, is de aangifte een kwestie van invullen.

Van Zinnicq Bergmann staat sinds 1870 naast cliënten in Noord-Brabant en daarbuiten. Loopt u vast op de aangifte, of is er onenigheid over wat er in de nalatenschap zit, neemt u dan gerust telefonisch contact met ons op. Wij bespreken graag met u wat er nodig is.