Bankrekening na overlijden: blokkering, toegang en wat u mag betalen

Na het overlijden van een ouder, partner of ander familielid komt er veel tegelijk op u af. Een van de eerste praktische vragen is wat er gebeurt met de bankrekening na overlijden. Kunt u de uitvaart nog betalen en wie mag er bij het geld?

Wat veel nabestaanden niet weten, is dat de rekening van de overledene niet alleen een bankzaak is. Wie geld van die rekening opneemt, kan daarmee ongemerkt de erfenis aanvaarden, inclusief eventuele schulden. Ook ontstaat juist rond de bankrekening vaak wantrouwen tussen broers en zussen.

Hieronder leest u wat er na de melding gebeurt, wat u mag betalen en hoe u als erfgenaam inzicht krijgt in saldo en afschriften.

Wat er gebeurt zodra de bank van het overlijden weet

Rekeningen die alleen op naam van de overledene staan, worden na de melding geblokkeerd: de betaalrekening, spaarrekeningen en vaak ook beleggingsrekeningen. Bankpas, creditcard, inlogcodes en bankapp worden stopgezet. Ook volmachten die de overledene aan anderen had gegeven, vervallen, omdat een volmacht eindigt door de dood van de volmachtgever (art. 3:72 BW).

De blokkade is geen teken dat er iets mis is. De bank wil voorkomen dat zij aan de verkeerde persoon uitbetaalt. Het geld blijft staan tot duidelijk is wie erover mag beschikken.

Of automatische incasso’s doorlopen, verschilt per bank. Vraag dat bij de melding na. Betaalt u intussen rekeningen uit eigen geld, bewaar dan de betaalbewijzen: u kunt dat later als vordering op de nalatenschap opvoeren.

Het overlijden melden en onbekende rekeningen vinden

Er bestaat geen centraal loket waar u het overlijden in één keer bij alle banken meldt. U meldt het bij iedere bank afzonderlijk, meestal via een nabestaandendesk die online, telefonisch of per post bereikbaar is.

Weet u niet bij welke banken de overledene rekeningen had, dan kunt u het Loket Slapende Tegoeden van de Nederlandse Vereniging van Banken gebruiken. Met één aanvraag zoekt u bij de aangesloten banken naar rekeningen op naam van de overledene. Ook jaaroverzichten of een bankapp op de telefoon helpen. Hoe u met die digitale kant omgaat, leest u bij de digitale nalatenschap.

Welke stukken de bank vraagt

De bank vraagt bijna altijd een akte of uittreksel van overlijden en een kopie van het identiteitsbewijs van degene die zich meldt. Daarnaast vraagt zij vaak een verklaring van erfrecht: een notariële akte waarin staat wie de erfgenamen zijn, of zij hebben aanvaard en of er een executeur is. Is er een executeur benoemd, dan kan ook een verklaring van executele volstaan. Zie een verklaring van erfrecht aanvragen.

Bij een klein saldo nemen banken onder voorwaarden genoegen met minder, bijvoorbeeld een uittreksel uit het Centraal Testamentenregister en de handtekening van alle erfgenamen. De grens verschilt per bank en per situatie; voor een langstlevende echtgenoot zonder testament ligt zij doorgaans hoger dan voor kinderen. Een vast bedrag is daarom niet te noemen. Vraag het na voordat u een notaris inschakelt, en weeg het af tegen de kosten van een verklaring.

Let op de vrijwaringsverklaring die banken laten tekenen. Daarmee verklaart u dat de bank niet aansprakelijk is als later andere rechthebbenden opduiken. Teken die niet zomaar namens anderen: wie geld ontvangt zonder bevoegd te zijn, kan door de andere erfgenamen worden aangesproken.

De en/of-rekening: wat de langstlevende wel en niet mag

Een en/of-rekening wordt na het overlijden van een van beiden meestal niet geblokkeerd. De andere rekeninghouder kan haar gewoon blijven gebruiken; alleen de pas en inlogcodes van de overledene vervallen.

Dat de langstlevende bij het geld kan, zegt niets over de vraag van wie het geld is. Tegenover de bank mag de rekeninghouder over het hele saldo beschikken, maar tussen de langstlevende en de erfgenamen telt welk deel tot de nalatenschap behoort. Bij een huwelijk in gemeenschap van goederen is dat in beginsel de helft.

Krijgt de langstlevende onder de wettelijke verdeling alle goederen, dan levert dat zelden problemen op. Anders ligt het bij kinderen uit een eerdere relatie of een testament dat het geld aan anderen toekent. Wie dan de rekening leeghaalt, moet dat deel later verantwoorden of terugbetalen.

Betalingen die mogen zonder de erfenis te aanvaarden

Een erfgenaam aanvaardt zuiver als hij zich ondubbelzinnig zo gedraagt, doordat hij goederen van de nalatenschap verkoopt, bezwaart of op een andere manier aan het verhaal van schuldeisers onttrekt (art. 4:192 lid 1 BW).

De uitvaartkosten zijn een schuld van de nalatenschap, voor zover zij passen bij de omstandigheden van de overledene (art. 4:7 lid 1 onder b BW), en zij worden met voorrang voldaan. Banken betalen de uitvaartnota vaak rechtstreeks van de geblokkeerde rekening; stuur de nota op naam van de overledene naar de nabestaandendesk.

Let wel op de maat: een uitvaart die ver uitstijgt boven wat bij de overledene paste, of het voldoen van één schuldeiser terwijl er te weinig is voor iedereen, kan wel problemen geven. Zie zuiver aanvaarden van een erfenis.

Het risico van geld opnemen of pinnen

Vaak kent een kind de pincode van een ouder. Gebruik die pas na het overlijden niet. Een bankpas is persoonlijk, en na het overlijden is niemand meer bevoegd haar te gebruiken.

Geld opnemen voor eigen gebruik of overmaken naar uw eigen rekening kan gelden als het onttrekken van goederen aan de nalatenschap. Dan heeft u zuiver aanvaard en bent u met uw eigen vermogen aansprakelijk voor de schulden van de overledene. Weet u nog niet of er schulden zijn, laat de rekening dan met rust. U kunt ook beneficiair aanvaarden; die verklaring legt u af bij de griffie van de rechtbank en zij wordt ingeschreven in het boedelregister.

Saldo en bankafschriften opvragen als erfgenaam

Erfgenamen treden na het overlijden samen in de rechten van de overledene. Daarbij hoort het recht om van de bank informatie te krijgen over het saldo op de overlijdensdatum en de transacties uit de periode daarvoor. Dat recht hebben de erfgenamen in beginsel gezamenlijk.

Een saldo-opgave per overlijdensdatum krijgt u vrijwel altijd. Voor afschriften over een langere periode vragen zij meestal een verklaring van erfrecht en de handtekening van alle erfgenamen of van de executeur. Het klachteninstituut Kifid heeft geoordeeld dat een bank een verzoek van één erfgenaam mag weigeren als de anderen niet meedoen, al moet een erfgenaam wel genoeg informatie kunnen krijgen om zijn eigen positie te bepalen.

Banken bewaren gegevens niet onbeperkt. Vermoedt u dat er iets niet klopt, wacht dan niet te lang. Wat u als erfgenaam mag verlangen, leest u bij rechten en plichten van erfgenamen.

Als een broer, zus of de executeur niet meewerkt

Lastig wordt het als de erfgenaam die het meest weet, niet meewerkt. Vaak is dat het kind dat de financiën beheerde en nu het verzoek aan de bank niet wil tekenen.

U staat dan niet met lege handen. Erfgenamen moeten aan de afwikkeling meewerken, en wie het vermogen van de overledene heeft beheerd, moet daarover verantwoording afleggen. Begin met een schriftelijk en concreet verzoek: welke rekeningen, welke periode en waarom. Blijft het stil, dan kan een advocaat de bank en de mede-erfgenaam aanschrijven en zo nodig via de rechter inzage vorderen.

Een executeur met beheersbevoegdheid heeft de informatie meestal al. Hij moet de erfgenamen informeren en na afloop rekening en verantwoording afleggen (art. 4:151 BW). Zie de taken van de executeur. Escaleert het, lees dan verder bij ruzie om een erfenis.

Terugkijken naar opnames met een volmacht

Veel ouders geven op hoge leeftijd een volmacht aan een van de kinderen, bij de bank of in een levenstestament. Dit is een veelvoorkomende aanleiding voor een erfgeschil: na het overlijden zien de andere kinderen opnames die zij niet kunnen plaatsen.

Wie met een volmacht handelt, doet dat in het belang van de ouder en moet verantwoorden wat hij met het geld heeft gedaan. Na het overlijden geldt die plicht tegenover de erfgenamen samen. Overboekingen naar de eigen rekening van de gevolmachtigde of grote contante opnames vragen om onderbouwing.

Kan een uitgave niet worden verantwoord, dan kan de nalatenschap een vordering op de gevolmachtigde hebben. Soms blijkt het om een schenking te gaan, met gevolgen voor de verdeling en de erfbelasting. Begin daarom met de feiten: zet opvallende posten op een rij en vraag per post om een toelichting.

Een voorbeeld van begin tot eind

Stel: een moeder van drie kinderen overlijdt op 84-jarige leeftijd. Zij was weduwe en had een testament zonder executeur. Haar oudste dochter deed de laatste vier jaar de bankzaken met een bankvolmacht.

De oudste dochter meldt het overlijden de dag erna. De rekeningen worden geblokkeerd en de volmacht vervalt. Er staat 6.400 euro op de betaalrekening en 41.000 euro op de spaarrekening. De bank betaalt de uitvaartnota van 8.900 euro rechtstreeks van de rekening, maar vraagt voor de rest een verklaring van erfrecht.

Haar jongere zus ziet dat de spaarrekening drie jaar eerder nog 95.000 euro bevatte en vraagt om uitleg. De bank wil de afschriften over vijf jaar alleen verstrekken met de handtekening van alle drie de kinderen. Na een brief van een advocaat werkt de oudste dochter alsnog mee.

Uit de afschriften blijkt dat 38.000 euro is besteed aan een aanleunwoning en thuiszorg, en dat 16.000 euro naar de eigen rekening van de oudste dochter ging. Volgens haar was dat een bedankje voor de zorg, maar op papier staat niets. De drie spreken af dat de 16.000 euro als voorschot op haar erfdeel wordt verrekend. Daarna tekenen zij samen het formulier waarmee de bank het saldo verdeelt en de rekeningen opheft.

De rekening opheffen, ook in het buitenland

Bij het opheffen gaat het saldo naar de erfgenamen of naar een rekening van de nalatenschap. Wie de opdracht geeft, hangt af van wie bevoegd is. Is er een executeur met beheer, dan doet hij dat; zolang zijn beheer loopt, kunnen de erfgenamen niet zonder zijn medewerking of machtiging van de kantonrechter over de goederen beschikken (art. 4:145 lid 1 BW). Zonder executeur doen de erfgenamen het samen, meestal met een instructieformulier dat iedereen ondertekent, of via een volmacht aan één van hen.

Hef de rekening niet te vroeg op. Er komen soms nog bedragen binnen, zoals een belastingteruggave, of nog rekeningen die uit de nalatenschap moeten worden betaald.

Een rekening in het buitenland volgt de regels van die bank en dat land; een Nederlandse verklaring van erfrecht wordt daar niet altijd geaccepteerd. Binnen de Europese Unie, behalve Denemarken en Ierland, kan een notaris een Europese verklaring van erfopvolging afgeven. Woonde de overledene in Nederland, dan hoort zo’n rekening ook in de aangifte erfbelasting.

Overzicht in de financiële afwikkeling

De blokkade van de bankrekening voelt onhandig, maar zij beschermt alle erfgenamen. Met de juiste stukken en wat geduld komt het geld bij de juiste personen terecht.

Waar het misgaat, is meestal niet de bank maar het vertrouwen tussen de erfgenamen. Onverklaarde opnames of een leeggehaalde en/of-rekening lossen zich zelden vanzelf op. Meer over het geheel leest u bij het erfrecht.

Van Zinnicq Bergmann staat sinds 1870 naast cliënten in Noord-Brabant en daarbuiten. Krijgt u geen inzage in de rekeningen van een overleden ouder, of zijn er vragen over opnames vóór of na het overlijden, neemt u dan gerust telefonisch contact met ons op.