Erfbelasting voor broer, zus, neef of nicht

Erft u van een broer, een zus, een neef, een nicht of een goede vriend, dan valt u in de zwaarste tariefgroep van de erfbelasting. De vrijstelling bedraagt 2.769 euro en over alles daarboven wordt 30 procent geheven, oplopend naar 40 procent boven de schijfgrens.

Dat is een groot verschil met wat een kind betaalt. Waar een kind over een verkrijging van 100.000 euro ruim 7.000 euro afdraagt, betaalt een broer of zus daarover bijna 29.000 euro. Voor veel mensen komt dat onverwacht, zeker wanneer de band met de overledene juist heel hecht was.

Hieronder leest u waarom die groep zo zwaar wordt belast, wanneer er toch een lagere heffing mogelijk is en wat er bij leven te regelen valt. Want er is één uitzondering die in de praktijk veel oplevert en die vrijwel niemand kent: samenwonende broers en zussen kunnen onder voorwaarden als partner worden aangemerkt.

Waarom dit tarief zo hoog is

De Successiewet gaat uit van de gedachte dat de belastingdruk toeneemt naarmate de verwantschap verder weg staat. Voor de directe lijn, dus partner en kinderen, geldt het laagste tarief. Kleinkinderen zitten daartussenin. Alle anderen vallen in de derde groep.

Broers en zussen horen juridisch tot die derde groep, ook al is de band vaak levenslang en soms hechter dan met een kind. De wet maakt daarin geen onderscheid. Datzelfde geldt voor neven, nichten, tantes, ooms, buren en vrienden.

Het gevolg is dat een nalatenschap die naar broers en zussen gaat, aanzienlijk zwaarder wordt belast dan dezelfde nalatenschap die naar kinderen gaat. Bij mensen zonder kinderen is dat vaak precies de situatie.

De mantelzorger en de goede buur

Een situatie die wij regelmatig zien: iemand wordt jarenlang verzorgd door een buurvrouw, een nicht of een vriendin, en wil daar iets tegenover stellen. Fiscaal valt die persoon in de zwaarste groep, met een vrijstelling van 2.769 euro en 30 procent daarboven.

Van een legaat van 25.000 euro blijft dan ruim 18.300 euro over. Dat is niet niets, maar het is aanzienlijk minder dan de erflater doorgaans voor ogen had. Wie wil dat er een bepaald bedrag netto aankomt, kan het legaat vrij van recht maken, zodat de erfgenamen de belasting dragen. Reken dat wel door, want de vergoeding is zelf ook weer belast.

Woont de verzorger in bij de erflater, dan is het de moeite waard om te onderzoeken of de partnerregeling in beeld komt. Dat vraagt om een notarieel samenlevingscontract met een wederzijdse zorgverplichting en om inschrijving op hetzelfde adres, en het kan niet bij een bloedverwant in de rechte lijn.

Bespreek dit tijdig, want beide routes vragen om een akte bij de notaris en werken niet met terugwerkende kracht. Wachten tot de zorg zwaarder wordt, betekent vaak dat het er niet meer van komt.

Rekenvoorbeeld

Een vrouw zonder partner en zonder kinderen overlijdt en laat 250.000 euro na aan haar twee broers. Ieder verkrijgt 125.000 euro.

Van dat bedrag gaat de vrijstelling van 2.769 euro af, zodat 122.231 euro belast is. Dat blijft onder de schijfgrens, dus geldt 30 procent. Ieder betaalt 36.669,30 euro, samen ruim 73.000 euro.

Had zij twee kinderen gehad, dan zou de rekening er heel anders uitzien. Ieder kind zou na de vrijstelling van 26.230 euro over 98.770 euro tegen 10 procent betalen, dat is 9.877 euro per persoon en samen bijna 19.800 euro. Het verschil bedraagt in dit voorbeeld ruim 53.000 euro.

Samenwonende broers en zussen

Hier zit de belangrijkste uitzondering. Wonen twee broers, twee zussen of een broer en een zus samen, dan kunnen zij onder voorwaarden als partner voor de erfbelasting worden aangemerkt. Dat betekent de partnervrijstelling van 828.035 euro en het tarief van 10 en 20 procent.

De voorwaarden zijn dezelfde als voor andere samenwoners: beiden meerderjarig, ingeschreven op hetzelfde adres, een notarieel samenlevingscontract met een wederzijdse zorgverplichting, en voldoen aan de eis van de samenwoonduur. Bloedverwanten in de rechte lijn zijn uitgesloten, maar broers en zussen zijn verwanten in de zijlijn en vallen daar niet onder.

Voor twee zussen die al decennia samen een huishouden voeren, maakt dit letterlijk het verschil tussen niets betalen en tienduizenden euro’s afdragen. Toch is het lang niet altijd geregeld, simpelweg omdat men er niet aan denkt. Wie in die situatie zit, doet er goed aan dit te laten nakijken. Zie ook erfbelasting voor de partner.

Wat het verschil is met de andere groepen

De Successiewet kent drie tariefgroepen. Onderstaand overzicht laat zien waar broers, zussen en verdere verwanten staan ten opzichte van de rest.

Opvallend is dat ouders een tussenpositie innemen. Zij hebben een vrijstelling van 62.110 euro, aanzienlijk hoger dan die van broers en zussen, maar zij vallen wel in hetzelfde hoge tarief.

Spreiden over meerdere verkrijgers

Omdat iedere verkrijger een eigen vrijstelling en een eigen schijfgrens heeft, verlaagt spreiding het totaal. Dat effect is in de derde groep het grootst, juist omdat het tarief daar het hoogst is.

Een voorbeeld. Een nalatenschap van 400.000 euro gaat volledig naar één neef. Na de vrijstelling is 397.231 euro belast. Daarvan valt 158.669 euro in de eerste schijf tegen 30 procent, dat is 47.600,70 euro, en 238.562 euro in de tweede tegen 40 procent, dat is 95.424,80 euro. Samen ruim 143.000 euro.

Wordt hetzelfde bedrag verdeeld over vier neven en nichten, dan verkrijgt ieder 100.000 euro. Na vrijstelling is dat 97.231 euro, volledig in de eerste schijf tegen 30 procent, dus 29.169,30 euro per persoon en samen ruim 116.600 euro.

De besparing bedraagt in dit voorbeeld ruim 26.000 euro, alleen door te spreiden. Er verdwijnt niets uit de kring van mensen die de erflater wilde bedenken, het gaat alleen naar meer personen tegelijk.

Erven broers en zussen zonder testament?

Alleen als er geen partner en geen kinderen zijn. De wet werkt met groepen: eerst de partner en de kinderen, daarna de ouders samen met broers en zussen, dan de grootouders en ten slotte de overgrootouders.

Leven de ouders nog, dan delen zij mee met de broers en zussen. Een ouder krijgt daarbij altijd minstens een kwart. Is een broer of zus eerder overleden, dan treden diens kinderen, dus neven en nichten, in zijn plaats.

Wilt u dat het anders loopt, dan is een testament nodig. Zie het versterferfrecht en nalatenschap regelen als alleenstaande.

Neven, nichten en de generatie daarna

Bij mensen zonder kinderen komt de nalatenschap vaak bij neven en nichten terecht, soms zonder dat zij daar rekening mee hielden. Voor hen gelden dezelfde regels als voor broers en zussen: een vrijstelling van 2.769 euro en een tarief van 30 en 40 procent.

Wat daarbij opvalt, is dat de wet met plaatsvervulling werkt. Is een broer of zus van de erflater eerder overleden, dan treden diens kinderen in zijn plaats. Bij een grote familie kan een nalatenschap zo over tien of meer personen worden verdeeld, ieder met een klein aandeel.

Fiscaal is dat gunstig, want iedere verkrijger heeft een eigen vrijstelling en een eigen schijfgrens. Praktisch is het lastig, want alle erfgenamen moeten meewerken aan de afwikkeling. Eén persoon die niet reageert of in het buitenland woont, houdt de hele boedel op.

Voor die situatie is een executeur de oplossing. Die kan de nalatenschap afwikkelen zonder dat er voor elke stap instemming van alle erfgenamen nodig is. Zonder testament is er geen executeur, en dan moet alles in gezamenlijkheid. Zie een executeur benoemen.

Wat u bij leven kunt regelen

De ruimte is beperkter dan bij een gezin met kinderen, maar er zijn mogelijkheden.

De eerste is jaarlijks schenken. Er geldt een vrijstelling voor schenkingen aan iemand die geen kind is, en die kan elk jaar opnieuw worden benut. Over een reeks jaren telt dat aan.

De tweede is het benutten van meerdere verkrijgers. Laat u na aan vier neven en nichten in plaats van aan één, dan wordt de vrijstelling vier keer toegepast en blijft ieder langer onder de schijfgrens van 158.669 euro.

De derde is nalaten aan een goed doel met een ANBI-status. Dat is volledig vrijgesteld. Wie twijfelt tussen een verre verwant en een goed doel, kan zich realiseren dat van een legaat aan een neef 60 tot 70 procent overblijft en aan een ANBI het volle bedrag. Zie erfbelasting besparen.

Erven van een tante, oom of buurvrouw

Naast familie in de zijlijn komt het geregeld voor dat iemand wordt bedacht door een buurvrouw, een vriend of een oud-collega. Die verkrijging valt in dezelfde groep: 2.769 euro vrijstelling en een tarief van 30 en 40 procent.

Wat daarbij opvalt is dat mensen zich niet realiseren dat er iets aankomt. Zij worden benaderd door een notaris met de mededeling dat zij erfgenaam of legataris zijn, en pas veel later blijkt wat dat fiscaal betekent.

Drie punten zijn dan van belang. Ten eerste: u hoeft niet te aanvaarden. Wie de nalatenschap verwerpt, verkrijgt niets en betaalt niets. Dat kan zinvol zijn wanneer er schulden in de boedel zitten. Ten tweede: aanvaard niet zuiver voordat u weet wat er in zit, want dan bent u met uw eigen vermogen aansprakelijk voor eventuele tekorten. Ten derde: reken vooraf uit wat er netto overblijft, zodat u niet verrast wordt door de aanslag.

Gaat het om een woning, dan speelt bovendien de vraag of u die wilt of kunt houden. Bij een tarief van 30 procent en een woning van drie ton is er ruim negentigduizend euro nodig, terwijl er geen ander vermogen tegenover staat. Zie erfenis verwerpen.

De woning van een broer of zus erven

Bestaat de nalatenschap vooral uit een woning, dan ontstaat er bij dit tarief snel een betalingsprobleem. Over een woning met een WOZ-waarde van 350.000 euro is voor een broer al meer dan honderdduizend euro verschuldigd, terwijl er pas geld is als het huis verkocht is.

Vraag in dat geval tijdig uitstel van betaling aan, met de verkoopopdracht als onderbouwing. Zie uitstel van betaling erfbelasting en huis erven en verdelen.

Wilt u de woning juist houden, bijvoorbeeld omdat u er zelf gaat wonen, dan moet de financiering vooraf rond zijn. Reken daarbij met de volledige aanslag en niet met een schatting.

Als broers en zussen samen erven

Erven meerdere broers en zussen samen, dan komt er naast de belasting nog iets bij: zij moeten het onderling eens worden over de afwikkeling. Dat is bij deze groep vaak lastiger dan bij kinderen, omdat er geen gedeelde ouderrol is die het gesprek stuurt.

Praktische punten die dan spelen. Wie neemt het voortouw en is dat met instemming van de anderen. Wie heeft toegang tot de woning en tot de administratie. Hoe wordt de inboedel verdeeld, zeker wanneer sommigen ver weg wonen. En wie schiet de aanslagen voor als er nog geen geld beschikbaar is.

Onze ervaring is dat het bij deze groep helpt om vroeg een boedelbeschrijving te maken en die met iedereen te delen. Zodra alle betrokkenen hetzelfde overzicht hebben, verdwijnt het grootste deel van het wantrouwen.

Komt u er niet uit, dan kan een van de erfgenamen de verdeling via de rechter afdwingen. Dat is een zwaar middel en het kost tijd en geld, dus in de meeste zaken is het beter om eerst te proberen met een onafhankelijke waardering en heldere afspraken verder te komen. Zie een nalatenschap verdelen met de erfgenamen.

Onterven van een broer of zus

Broers en zussen hebben geen legitieme portie. Zij kunnen dus zonder meer worden uitgesloten in een testament, zonder dat zij daar iets tegenover kunnen stellen. Dat is een wezenlijk verschil met kinderen, die wel een wettelijk minimum hebben.

Wie zijn broer of zus wil uitsluiten, hoeft daarvoor geen reden op te geven. Wel is het verstandig om in het testament duidelijk te maken wie er dan wél erft, zodat er na het overlijden geen onduidelijkheid ontstaat. Zie broer of zus onterven.

De partnerregeling voor broers en zussen stap voor stap

Omdat deze route veruit het meeste oplevert, hieronder wat er precies moet zijn geregeld. Alle punten moeten kloppen, niet een deel ervan.

Beiden meerderjarig en ingeschreven op hetzelfde adres. De inschrijving in de basisregistratie is bepalend, niet de feitelijke situatie. Wie samenwoont maar op een oud adres ingeschreven blijft staan, voldoet niet.

Een notarieel samenlevingscontract met een wederzijdse zorgverplichting. Een onderhands contract of een informele afspraak is niet genoeg. De zorgverplichting moet er uitdrukkelijk in staan.

Voldoen aan de eis van de samenwoonduur. Met een notarieel contract geldt een kortere periode dan zonder. Zonder contract is een langdurige, onafgebroken samenwoning vereist.

Geen bloedverwanten in de rechte lijn. Broers en zussen zijn verwanten in de zijlijn en vallen daar niet onder. Een vader en een inwonende dochter wel, die kunnen dus nooit partner zijn voor de erfbelasting.

Het verschil dat dit maakt is enorm. Twee zussen die samen een woning van 400.000 euro bewonen: met de partnerregeling betaalt de langstlevende niets, zonder die regeling ruim 100.000 euro over de helft die zij erft. Voor twee mensen die al dertig jaar een huishouden delen, hangt dat af van één akte bij de notaris.

Wat een testament hier kan doen

Naast de partnerregeling is het testament het belangrijkste instrument. Zonder testament bepaalt de wet wie er erft, en dat pakt bij mensen zonder partner en kinderen vaak anders uit dan gedacht.

Erft de nalatenschap volgens de wet, dan komen ouders en broers en zussen samen aan bod, en treden neven en nichten in de plaats van een overleden broer of zus. Bij een grote familie leidt dat tot veel verkrijgers met ieder een kleine verkrijging, wat fiscaal juist gunstig is maar de afwikkeling ingewikkeld maakt. Bij een kleine familie gebeurt het omgekeerde.

Met een testament kunt u sturen. U kunt spreiden over meer personen om vrijstellingen en schijfgrenzen te benutten, u kunt een deel aan een goed doel met ANBI-status nalaten dat volledig is vrijgesteld, en u kunt een executeur benoemen zodat de afwikkeling niet afhangt van de medewerking van een verre neef.

Voor wie geen partner en geen kinderen heeft, is een testament daarom geen luxe. Zonder testament wordt de nalatenschap verdeeld volgens een systeem dat is bedacht voor een gemiddeld gezin, en dat past zelden op deze situatie. Zie nalatenschap regelen als alleenstaande en testament opstellen.

Vooruitkijken loont juist in deze groep

Bij nalatenschappen die naar broers, zussen, neven of vrienden gaan, is het verschil tussen wel en niet vooraf nadenken het grootst. De vrijstelling is laag, het tarief is hoog en er is geen partner of kind dat de klap opvangt.

Tegelijk zijn de oplossingen overzichtelijk: spreiden over meer verkrijgers, jaarlijks schenken, een goed doel overwegen, en bij samenwonende broers of zussen nagaan of het partnerschap voor de erfbelasting geregeld kan worden. Dat laatste is de maatregel die veruit het meeste oplevert en die het vaakst wordt vergeten.

Van Zinnicq Bergmann staat sinds 1870 naast cliënten in Noord-Brabant en daarbuiten. Heeft u geen kinderen en wilt u weten hoe uw nalatenschap straks uitpakt, of heeft u geërfd van een broer, zus of vriend en schrikt u van de aanslag, neemt u dan gerust telefonisch contact met ons op.