Erfbelasting betalen: wanneer komt de aanslag?

De vraag wanneer u erfbelasting moet betalen, komt bijna altijd op een lastig moment. Het vermogen zit vaak vast in een woning die nog te koop staat, of in een vordering op de langstlevende die pas over jaren opeisbaar wordt. Toch valt de aanslag gewoon op de mat.

Erfbelasting betalen verloopt in twee stappen die veel mensen door elkaar halen. Eerst is er de aangifte, waarin u opgeeft wat er is en wie wat krijgt. Daarna volgt de aanslag, en pas dan ontstaat de betalingsverplichting. U betaalt dus niet bij de aangifte, maar na ontvangst van de aanslag.

Op deze pagina leest u wanneer de aanslag komt, binnen welke termijn u moet betalen, wat er gebeurt bij te laat betalen en welke mogelijkheden er zijn als het geld er op dat moment nog niet is.

Wanneer komt de aanslag?

De aanslag volgt op de aangifte. Bij een overzichtelijke nalatenschap komt hij doorgaans binnen enkele maanden nadat de aangifte is ingediend. Zitten er onderdelen in die de inspecteur wil beoordelen, bijvoorbeeld de waardering van een onderneming of van een bijzonder inboedelstuk, dan duurt het langer.

De aanslag komt op naam van iedere verkrijger afzonderlijk. Zijn er vier erfgenamen, dan zijn er vier aanslagen. Wie namens de anderen de aangifte heeft gedaan, is daarmee niet verantwoordelijk voor hun betaling.

Duurt het lang, dan is dat op zichzelf geen reden tot zorg. De wettelijke termijn waarbinnen de Belastingdienst een aanslag mag opleggen loopt jaren door. Wel is het verstandig om het bedrag dat u verwacht apart te houden, zodat u niet wordt verrast wanneer de aanslag alsnog komt.

Er is één situatie waarin de aanslag structureel later komt: wanneer de inspecteur vragen heeft gesteld en de beantwoording op zich laat wachten. Reageer daarom vlot op een vragenbrief, ook wanneer u nog niet alles compleet heeft. Een tussenbericht met de stand van zaken houdt het dossier in beweging en voorkomt dat het maandenlang stil ligt.

De betaaltermijn

Op de aanslag staat de uiterste betaaldatum. In de regel is dat zes weken na de dagtekening. Betaalt u binnen die termijn, dan is de zaak daarmee afgedaan.

Betaalt u later, dan wordt invorderingsrente berekend over de periode dat de aanslag openstaat. Blijft betaling helemaal uit, dan volgt eerst een aanmaning en daarna een dwangbevel, met kosten die daarbij horen. Het is dus altijd beter om vooraf contact op te nemen dan om de termijn te laten verstrijken.

Belastingrente en invorderingsrente

Deze twee worden vaak verward, terwijl zij op verschillende momenten spelen.

Belastingrente hangt samen met de aangifte. Bij een overlijden vanaf 2026 gaat die pas lopen wanneer er na 20 maanden nog geen volledige aangifte is gedaan. Wie binnen de aangiftetermijn blijft, krijgt dus geen belastingrente in rekening gebracht. Dat was in de oude situatie met acht maanden anders, want daar liep de rente al terwijl erfgenamen nog volop bezig waren met de boedel.

Invorderingsrente hangt samen met de betaling. Die loopt zodra de betaaltermijn van de aanslag is verstreken en het bedrag nog niet is voldaan. Ook bij een toegekend uitstel van betaling kan invorderingsrente verschuldigd zijn. Zie uitstel van betaling erfbelasting.

Als het geld nog in de woning zit

Dit is de meest voorkomende situatie. De nalatenschap bestaat voor het grootste deel uit een woning, die pas maanden later wordt verkocht. Toch is de erfbelasting eerder verschuldigd.

Er zijn dan drie routes. De eerste is uitstel van betaling vragen, waarbij de Belastingdienst rekening houdt met een woning die nog verkocht moet worden. De tweede is een betalingsregeling, waarbij u in termijnen betaalt. De derde is voorfinanciering, waarbij een van de erfgenamen of de bank het bedrag tijdelijk voorschiet.

Wilt u de woning juist behouden, bijvoorbeeld omdat een van de kinderen erin blijft wonen, dan verdient de financiering vooraf aandacht. Zie huis erven met hypotheek en huis erven en verdelen.

Betalen over een vordering die u nog niet heeft

Bij de wettelijke verdeling krijgen de kinderen een vordering op de langstlevende die pas opeisbaar is na diens overlijden. Zij zijn wel meteen belastingplichtig over die vordering.

De wet lost dat praktisch op: de langstlevende schiet de erfbelasting van de kinderen voor en dat bedrag wordt verrekend met hun vordering, die daardoor kleiner wordt. De kinderen hoeven dus niet uit eigen zak te betalen voor iets wat zij nog niet in handen hebben. Wij lichten dit verder toe bij erfbelasting over het kindsdeel.

Let op de gevolgen voor de langstlevende. Die betaalt niet alleen zijn of haar eigen aanslag, maar ook die van de kinderen. Bij een nalatenschap die vooral uit een woning bestaat, kan dat voor een liquiditeitsprobleem zorgen. Dat is een reden om bij het opstellen van een testament ook naar de fiscale kant te kijken.

Betalen vanuit het buitenland

Woont u als erfgenaam in het buitenland, dan verandert er aan de verplichting niets. Woonde de overledene in Nederland, dan is er Nederlandse erfbelasting verschuldigd en komt de aanslag op uw naam, ongeacht waar u zelf woont.

Praktisch levert dat wel aandachtspunten op. De aanslag wordt naar uw buitenlandse adres gestuurd en de post kan traag zijn, terwijl de betaaltermijn gewoon loopt vanaf de dagtekening. Zorg dus dat het adres bij de Belastingdienst klopt, of laat u vertegenwoordigen door iemand in Nederland.

Ook de betaling zelf vraagt aandacht. Een overboeking vanuit een land buiten de eurozone kost tijd en kan door valutakoersen net te laag uitvallen, waarna er alsnog een restant openstaat. Betaal in dat geval met een kleine marge en bewaar het betaalbewijs.

Wordt er in uw woonland ook geheven over dezelfde verkrijging, vraag dan in de Nederlandse aangifte om vermindering ter voorkoming van dubbele belasting en stuur de buitenlandse aanslag mee.

Bezwaar maken tegen de aanslag

Bent u het niet eens met de aanslag, dan kunt u binnen zes weken na dagtekening bezwaar maken. Een bezwaar schort de betalingsverplichting niet automatisch op, dus vraag daarbij tegelijk om uitstel van betaling voor het betwiste deel.

Bezwaar heeft vooral zin bij een discussie over de waardering, bijvoorbeeld van een onderneming, van verhuurd onroerend goed of van een vordering die contant gemaakt moet worden. Ook wanneer aftrekbare schulden of uitvaartkosten niet zijn meegenomen, is bezwaar op zijn plaats. Zie aftrekposten erfbelasting.

Tegen de WOZ-waarde zelf maakt u geen bezwaar bij de Belastingdienst maar bij de gemeente, en dat moet binnen zes weken na de WOZ-beschikking. Wie die termijn laat verlopen, kan de waarde later niet meer aanvechten.

Wat als een erfgenaam niet betaalt?

Iedere erfgenaam is verantwoordelijk voor zijn eigen aanslag. Betaalt een van hen niet, dan richt de Belastingdienst zich in beginsel tot die persoon.

Er zijn wel situaties waarin anderen alsnog kunnen worden aangesproken. Wie de nalatenschap zuiver heeft aanvaard, staat met het eigen vermogen in voor de schulden van de nalatenschap. Ook een executeur kan onder omstandigheden aansprakelijk zijn als hij vermogen uitkeert terwijl de erfbelasting nog niet is voldaan.

Dat is een reden om niet te snel tot verdeling over te gaan. Keer pas uit wanneer duidelijk is wat er aan belasting verschuldigd is. Zie ook zuiver aanvaarden en beneficiair aanvaarden.

De tijdlijn van overlijden tot betaling

Het helpt om het hele traject één keer op volgorde te zien, want de losse termijnen zeggen weinig zonder onderling verband.

Direct na het overlijden worden de rekeningen doorgaans geblokkeerd en wordt duidelijk of er een testament is. Er hoeft nog niets aan de Belastingdienst te worden gemeld.

De eerste maanden gaan op aan het in kaart brengen van de nalatenschap: saldi opvragen, de WOZ-beschikking ophalen, verzekeringen nalopen en bepalen wie de erfgenamen zijn. Dit is ook het moment om te kiezen tussen zuiver aanvaarden, beneficiair aanvaarden of verwerpen.

Binnen 20 maanden moet de aangifte binnen zijn, bij overlijdens vanaf 2026. Wie eerder klaar is, kan eerder indienen, en dat is verstandig zodra alle gegevens compleet zijn.

Enkele maanden na de aangifte volgt de aanslag, per erfgenaam. Bij een ingewikkelde nalatenschap kan dat langer duren.

Zes weken na dagtekening moet de aanslag zijn betaald. Binnen diezelfde zes weken kunt u bezwaar maken.

De ruimte zit dus vooral in de eerste fase. Wie de nalatenschap snel in beeld heeft, kan het moment van indienen zelf kiezen en daarmee sturen wanneer de aanslag komt. Dat is nuttig wanneer er nog een woning verkocht moet worden.

Betalen uit een onverdeelde nalatenschap

Zolang de nalatenschap niet is verdeeld, is het vermogen van alle erfgenamen samen. Niemand kan er in zijn eentje over beschikken. Toch komt de aanslag per persoon.

In de praktijk wordt dat opgelost door de erfbelasting uit de nalatenschap te voldoen voordat er wordt verdeeld. Dat mag, mits alle erfgenamen ermee instemmen en er wordt vastgelegd welk bedrag voor wie is betaald. Ieders aanslag verschilt namelijk, door de vrijstelling en het tarief van zijn groep.

Wordt dat niet vastgelegd, dan ontstaat er bij de eindafrekening discussie. Het kind met de hoogste aanslag heeft dan verhoudingsgewijs meer uit de gezamenlijke pot betaald dan het kind met de laagste, terwijl beiden hetzelfde erfdeel krijgen. Leg dus per erfgenaam vast wat er is voldaan en verreken dat bij de verdeling. Zie een nalatenschap verdelen met de erfgenamen.

De aansprakelijkheid van de executeur

Is er een executeur benoemd, dan draagt die een eigen verantwoordelijkheid voor de erfbelasting. Keert hij vermogen uit aan de erfgenamen terwijl de aanslagen nog niet zijn voldaan, dan kan hij daarvoor worden aangesproken.

Dat is geen theoretisch risico. Een executeur die na een half jaar het spaargeld verdeelt en daarna een aanslag ziet binnenkomen die niemand meer kan of wil betalen, staat zelf aan de lat. Het is dan ook gebruikelijk dat een executeur een bedrag reserveert tot de aanslagen definitief zijn.

Voor erfgenamen betekent dit dat enig geduld op zijn plaats is. Een executeur die niet meteen uitkeert doet zijn werk, ook al voelt dat traag. Zie de taken van de executeur en een executeur weigeren of ontslaan.

De voorlopige en de definitieve aanslag

Bij een omvangrijke nalatenschap kan de Belastingdienst eerst een voorlopige aanslag opleggen. Dat gebeurt vooral wanneer de aangifte nog niet volledig kon worden beoordeeld, bijvoorbeeld omdat een waardering nog loopt.

Een voorlopige aanslag moet gewoon worden betaald. Blijkt later dat er te veel is geheven, dan volgt een vermindering en wordt het te veel betaalde terugbetaald, mogelijk met rentevergoeding.

Ontvangt u een voorlopige aanslag die duidelijk te hoog is, laat die dan niet zonder meer staan. U kunt vragen om een aangepaste voorlopige aanslag, zodat u niet maandenlang een bedrag voorschiet dat u niet verschuldigd bent.

Betalen uit een geblokkeerde bankrekening

Na een overlijden worden de rekeningen van de overledene vaak geblokkeerd totdat de bank weet wie er bevoegd is. Dat levert een praktisch probleem op, want juist uit die rekening zou de erfbelasting kunnen worden voldaan.

Banken werken hier in de regel aan mee. Met een verklaring van erfrecht of, bij een eenvoudige situatie met een langstlevende partner, met een verklaring van executele kan de rekening weer worden gebruikt. Sommige banken betalen bepaalde nota’s ook rechtstreeks vanaf de geblokkeerde rekening.

Ligt de blokkade aan een geschil tussen erfgenamen, dan is dat een reden om snel te handelen. Zolang niemand over de rekening kan beschikken, lopen niet alleen de belastingtermijnen door maar ook de vaste lasten van de woning.

Verhaal tussen erfgenamen onderling

Heeft één erfgenaam de aanslagen van de anderen voorgeschoten, dan ontstaat er een vordering op die anderen. In de praktijk gebeurt dat regelmatig, bijvoorbeeld omdat één van hen als enige toegang had tot de rekening.

Leg zo’n voorschot altijd schriftelijk vast, met datum en bedrag. Bij de uiteindelijke verdeling wordt het dan verrekend. Zonder vastlegging ontstaat er later discussie over wie wat heeft betaald, en dat is een klassieke aanleiding voor een erfgeschil.

Datzelfde geldt voor kosten die één erfgenaam maakt voor de woning, zoals verzekering, gas en licht of tuinonderhoud. Ook die horen in de eindafrekening thuis. Zie erfenis verdelen.

Als de aanslag lager uitvalt dan verwacht

Het komt voor dat de aanslag lager is dan wat u had berekend, bijvoorbeeld omdat er meer schulden zijn geaccepteerd of omdat een waardering anders is uitgepakt. Dat is prettig, maar het is geen reden om achterover te leunen.

Controleer of de aanslag klopt met wat u heeft aangegeven. Is er een post over het hoofd gezien die uw verkrijging juist verhoogt, dan kan de Belastingdienst dat later alsnog corrigeren met een navorderingsaanslag. Beter is het om dat nu al te melden dan om er over twee jaar mee te worden geconfronteerd.

Datzelfde geldt voor vermogen dat pas na de aangifte boven water komt. Een vergeten polis, een oude rekening of een kluis waarvan niemand wist. Meld dat zodra u het weet. Een aanvulling uit eigen beweging wordt anders behandeld dan een ontdekking door de inspecteur.

Is de aanslag lager omdat er een voorlopige aanslag is opgelegd, houd er dan rekening mee dat er nog een definitieve volgt. Zet in dat geval het verschil apart, want die tweede aanslag komt zeker.

Reserveren voor de aanslag

De meest effectieve maatregel is ook de eenvoudigste: reken vroeg uit wat er ongeveer verschuldigd zal zijn en zet dat bedrag apart voordat er iets wordt verdeeld.

Een ruwe schatting is snel gemaakt. Neem de omvang van de nalatenschap, deel die naar rato over de erfgenamen, trek per persoon de vrijstelling af en pas het tarief van zijn groep toe. Rond het resultaat naar boven af, want een tegenvaller in de waardering werkt in uw nadeel.

Wij zien in de praktijk twee patronen misgaan. Het eerste is verdelen voordat de aanslag er is, waarna het geld bij familieleden ligt die het inmiddels hebben uitgegeven. Het tweede is aannemen dat de erfbelasting wel uit de verkoopopbrengst van de woning komt, terwijl de aanslag eerder valt dan de levering.

Beide zijn te voorkomen met één afspraak aan het begin: er wordt niets uitgekeerd voordat de aanslagen zijn voldaan of het bedrag ervoor is gereserveerd. Dat is ook precies de lijn die een zorgvuldige executeur aanhoudt.

Als er beslag ligt of dreigt

Blijft betaling uit en is er geen uitstel gevraagd, dan kan de ontvanger uiteindelijk beslag leggen. Dat kan ook op een aandeel in een nog onverdeelde nalatenschap, wat de afwikkeling voor alle erfgenamen vertraagt.

Komt het zover, dan is er meestal meer aan de hand dan een betalingsprobleem. Vaak ligt de afwikkeling stil door een geschil, of is er een erfgenaam die niet reageert. In dat geval helpt het niet om alleen naar de Belastingdienst te kijken: het onderliggende probleem moet worden opgelost.

Wat wel altijd helpt is contact opnemen voordat de termijn verstrijkt. Een onderbouwd verzoek om uitstel of een betalingsregeling wordt in de regel redelijk behandeld. Een aanmaning en een dwangbevel brengen kosten met zich mee die daar niet tegen opwegen. Zie uitstel van betaling erfbelasting.

Voorkomen dat de aanslag u overvalt

De meeste problemen rond het betalen van erfbelasting ontstaan doordat het bedrag niet is ingecalculeerd. Wie vroeg in de afwikkeling een reële schatting maakt en dat bedrag apart houdt, komt later niet in de knel.

Zit het vermogen vast, wacht dan niet af tot de betaaltermijn is verstreken. Uitstel of een regeling aanvragen is een normale gang van zaken en wordt bij een onderbouwd verzoek doorgaans redelijk behandeld.

Van Zinnicq Bergmann staat sinds 1870 naast cliënten in Noord-Brabant en daarbuiten. Loopt u tegen een aanslag aan die niet klopt, of dreigt er een betalingsprobleem omdat het vermogen nog vastzit, neemt u dan gerust telefonisch contact met ons op. Wij bespreken graag welke stappen er mogelijk zijn.