Vervalbeding per vergissing in het testament: zussen krijgen toch de opbrengst van het huis van hun broer

Een bepaling in een testament die op zichzelf duidelijk is, kan toch buiten beschouwing blijven als vaststaat dat zij niet strookt met wat de overledene wilde. Dat bleek in een zaak bij de Rechtbank Noord-Holland over de uitleg van een testament met een tweetrapsmaking. De rechtbank oordeelde dat een standaard vervalbeding per vergissing in het testament was blijven staan. Daardoor hebben de twee zussen van de overledene recht op de opbrengst van zijn huis (ECLI:NL:RBNHO:2026:12017).

Casus

Een man woonde samen met zijn partner in zijn woning. In een testament uit 1997 had hij zijn partner en haar dochter tot erfgenaam benoemd. In april 2015, enkele dagen voor zijn overlijden, liet hij een nieuw testament opmaken. Hij was ernstig ziek en kreeg morfine. Met de dochter was er al jaren nagenoeg geen contact meer.

In het nieuwe testament benoemde de man zijn partner tot enig erfgenaam, met een tweetrapsmaking. Wat de partner bij haar overlijden nog niet had verbruikt van zijn nalatenschap, zou naar zijn twee zussen gaan. Volgens een vervalbeding in hetzelfde testament verviel die tweede stap echter als de partner bij haar overlijden afstammelingen had. De partner overleed in 2024. In haar eigen testament had zij haar dochter onterfd en een ander tot enig erfgenaam benoemd. Die erfgenaam verkocht de woning in maart 2025 voor € 355.000.

De zussen stelden dat het vervalbeding een standaardbepaling was die per vergissing was blijven staan, en vorderden onder meer de netto-opbrengst van de woning. De erfgenaam en de dochter, die zich in de procedure had gemengd, vonden dat het beding gewoon gold.

Oordeel van de rechtbank

De rechtbank stelde voorop dat een bepaling in een testament niet snel helemaal buiten beschouwing kan worden gelaten. Dat kan alleen als duidelijk is dat zij niet strookt met de wil van de overledene. Bij de uitleg kijkt de rechter naar de verhoudingen die de overledene kennelijk wilde regelen en naar de omstandigheden waaronder het testament is gemaakt.

Bij de tweetrapsmaking was een modeltekst gebruikt. De partner werd steeds in de mannelijke vorm aangeduid en haar dochter werd niet bij naam genoemd. Het vervalbeding maakte de tweetrapsmaking bovendien tot een loze bepaling, want de partner had al een dochter. Zij was toen 53 jaar en chronisch ziek, de dochter was 31. Dat de dochter eerder zou overlijden dan haar moeder, lag niet in de lijn der verwachting. Als de man dat uitzonderlijke geval bewust had willen regelen, mocht worden aangenomen dat de notaris daar indringend met hem over had gesproken en dat had genoteerd. Zo’n aantekening ontbrak.

Verder woog mee dat de man zijn zussen, en niet de dochter, tot erfgenaam had benoemd voor het geval zijn partner eerder zou overlijden, en dat hij zijn zussen na zijn partner tot executeur had benoemd. Ook had hij kort voor zijn overlijden een sleutel van zijn huis aan een van de zussen gegeven. Onweersproken was dat de partner die sleutel later terugvroeg en de sloten liet vervangen.

De rechtbank oordeelde dat het vervalbeding geen betekenis heeft. De zussen hebben recht op wat de partner niet heeft verbruikt, waaronder de netto-opbrengst van de woning. De erfgenaam moet de notaris opdracht geven die aan hen te betalen. Zijn verzoek om het beslag van de zussen op te heffen, werd afgewezen.

Tips voor erfgenamen

(1) Lees een testament ook als geheel. Een duidelijke bepaling kan buiten beschouwing blijven als vaststaat dat zij niet past bij wat de overledene wilde, al gebeurt dat niet snel;

(2) Verzamel wat iets zegt over de bedoeling van de overledene, zoals eerdere testamenten, de benoeming van een executeur en verklaringen van getuigen. Hier speelde ook een huissleutel een rol;

(3) Als een bezitting uit de nalatenschap wordt verkocht terwijl u meent daar recht op te hebben, laat dan tijdig beoordelen hoe u de opbrengst kunt veiligstellen.

Tips voor wie een testament laat opstellen

(1) Controleer of het concepttestament echt over uw situatie gaat. Een modeltekst kan bepalingen bevatten die tot een andere uitkomst leiden dan u bedoelt;

(2) Bespreek met de notaris wat standaardbepalingen in uw geval betekenen, zeker als u wilt dat iets na het overlijden van uw partner naar een bepaald familielid gaat;

(3) Maak uw wensen uitdrukkelijk kenbaar, zodat de notaris ze kan vastleggen. Het ontbreken van aantekeningen speelde in deze zaak een belangrijke rol.

Conclusie

Deze uitspraak laat zien dat een rechter bij de uitleg van een testament verder kan kijken dan de letterlijke tekst. Een standaard vervalbeding dat de tweetrapsmaking zinloos maakte, werd buiten beschouwing gelaten omdat het niet strookte met de wil van de overledene. Dat oordeel rust op de omstandigheden van dit geval, zoals de verhoudingen in de familie, de ziekte van de overledene en de rest van het testament. Een bepaling negeren blijft een uitzondering, dus controleer bij het opstellen van een testament of de tekst echt aansluit bij uw wensen.

Heeft u hierover een vraag of een andere erfrechtelijke kwestie? Neem gerust contact met ons op!

Van Zinnicq Bergmann Advocaten
‘s-Hertogenbosch